1. Hafta:
Tür Tanıma
Sınıf sizin, hocam. Ben bu derste anlatıcı rolünü
üstleniyorum, siz de öğrenci ve meslektaş olarak itiraz etmekte, düzeltmekte
serbestsiniz.
 |
| https://www.yeniankara.com.tr/kultur-sanat/jean-cocteau-kimdir-161648 |
Ders hedefi
Bu derste tek kişilik oyunun ne olduğunu, hangi
türlere ayrıldığını ve dört örnek metnin bu türleri nasıl kurduğunu göreceğiz.
Sonunda tek bir soruya cevap vereceksiniz: "Bu kişi neden bu sahnede
yalnız?"
1. Üç temel tür
Monolog: Bir karakterin, genellikle bir dinleyiciye veya
kendine yönelik uzun konuşması. Bir oyunun içinde de bulunabilir, tek başına
bir oyun da olabilir.
Monodram: Bütün oyun tek bir karakterin psikolojisi
üzerine kuruludur. Karakter genellikle bir kriz, kayıp veya karar anındadır.
Dış olaylar azdır, çatışma kişinin içindedir.
Anlatıcı tiyatro: Oyuncu birden çok kişiyi, yeri ve zamanı sadece
sözle ve bedenle canlandırır. Burada oyuncu karakter olmaktan çok hikâyeyi
taşıyan kişidir.
Pratikte bu türler birbirine karışır, ama
hangisine yaslandığınızı bilmek yazarken büyük kolaylık sağlar.
2. Dört örnek metin
Beckett, Krapp'ın Son Bandı: Yaşlı bir
adam, gençliğinde kendi kaydettiği bantları dinliyor. Aslında iki kişi var:
bugünün Krapp'ı ve bandın içindeki genç Krapp. Tek aktör, iki zaman. Buradaki
yalnızlık zamanın kendisiyle karşılaşmadır.
Cocteau, İnsan Sesi: Bir kadın,
kendisini terk eden sevgilisiyle telefonda konuşuyor. Biz yalnızca onun
tarafını duyarız. Karşı taraf görünmez, ama oyunun bütün gerilimi o görünmeyen
kişiden gelir. Bu, tek kişilik oyunda en çok kullanılan tekniktir.
Willy Russell, Shirley Valentine: Orta yaşlı
bir ev kadını mutfakta duvara ve seyirciye konuşuyor. Seyirci burada bir sırdaş
hâline gelir. Oyun, sıradan bir yaşamın içinden bir uyanışı anlatır.
Alan Bennett, Talking Heads: Her metinde
sıradan görünen bir kişi kendi hayatını anlatır. Ama anlattıkları ile gerçekte
olanlar arasında bir fark vardır ve seyirci o farkı sezer. Buna güvenilmez
anlatıcı denir.
(Bu metinlerin çevirilerini kütüphanede veya
tiyatro metinleri yayımlayan yayınevlerinde bulabilirsiniz. Alıntı
yapmayacağım, ama yapılarını konuşacağız.)
3. Ana soru: Bu kişi neden yalnız?
Tek kişilik oyunda yalnızlık bir tesadüf değil, dramatik
bir seçimdir. Dört metinde cevap farklı:
- Krapp:
Çünkü hayatında kimse kalmadı, ama geçmişi hâlâ konuşuyor.
- Cocteau'nun
kadını: Çünkü karşısındaki kişi telefonun öbür ucunda ve gitmek üzere.
- Shirley:
Çünkü evde kimse onu dinlemiyor, o da duvarla konuşmayı seçmiş.
- Bennett'in
karakterleri: Çünkü yalnızlıklarını kendilerinden bile saklıyorlar.
Yani iyi bir tek kişilik oyunda şu üç şeyden en
az biri bulunur: kayıp, bastırılmış bir gerçek, ya da karşısında bir yokluk.
Yazarken kendinize hep bunu sorarsınız: Bu insanı bu sahneye hangi boşluk
getirdi?
4. Sizin dünyanızdan bir örnek
Birikiminizle düşününce şu durumlar zaten birer
tek kişilik oyun malzemesi:
- Yıllar
sonra boş bir sınıfta, hiç gelmemiş bir öğrenciye hitap eden öğretmen. (Karşıdaki
yokluk)
- Bir
dosyayı kapatamayan avukat: Müvekkili haksız mıydı, haklı mı? (Bastırılmış
gerçek)
- Emekli
olduğu dairede kimse tanımayan bir memur. (Kayıp)
Bunlara bakın, bir tanesi sizi çağırıyor mu?
Haftalık ödev
- Dört
metinden en az birini okuyun (okuyamazsanız özetlerini bulun ve
bana yazın, birlikte tartışırız).
- Şu soruya
bir paragraflık cevap yazın: "Bu kişi neden bu sahnede
yalnız?"
- İsteğe
bağlı: Kendi yaşantınızdan veya gözleminizden bir cümlelik bir
sahne fikri yazın. Mesela: "Emekli bir öğretmen, kimsenin
gelmediği sınıfta yoklama alıyor." Bu, 2. haftada kullanacağımız
taslak olacak.
Hazır olduğunuzda cevabınızı buraya yazın, geri
bildirim vereyim. Ayrıca tablodaki 1. hafta durumunu "Devam ediyor"
olarak işaretleyebilirsiniz.
Hangi metinle başlamak istersiniz?
***
Samuel Beckett
Krapp'ın Son Kaseti
Gelecekteki geç bir akşam.
Krapp'ın inidir.
Ön orta kısımda, iki çekmecesi de
izleyicilere doğru açılan küçük bir masa bulunmaktadır.
Masada oturmuş, ön tarafa, yani
çekmecelerin karşısına, yorgun görünümlü yaşlı bir adam: Krapp
Pas rengi, siyah, kendisine kısa
gelen dar pantolon. Pas rengi, siyah, kolsuz yelek, dört geniş cep. Ağır gümüş
saat ve zincir. Yakası açık, kirli beyaz gömlek. Şaşırtıcı bir şekilde, en az
44 numara, çok dar ve sivri uçlu kirli beyaz botlar.
Beyaz yüz. Mor burun. Dağınık gri
saçlar. Sakalsız.
Çok miyop (ama gözlük takmıyor).
İşitme güçlüğü çekiyor.
Ses kısıklığı. Kendine özgü
tonlama.
Yorucu bir yürüyüş.
Masanın üzerinde mikrofonlu bir
teyp kaydedici ve kaydedilmiş kaset makaraları içeren birkaç karton kutu vardı.
Masa ve hemen bitişiğindeki alan
güçlü beyaz ışıkla aydınlatılacak. Sahnenin geri kalanı karanlıkta kalacak.
Krapp bir an hareketsiz kalır,
derin bir iç çeker, saatine bakar, ceplerini karıştırır, bir zarf çıkarır, geri
koyar, tekrar karıştırır, küçük bir anahtar demeti çıkarır, göz hizasına
kaldırır, bir anahtar seçer, ayağa kalkar ve masanın önüne gider. Eğilir, ilk
çekmeceyi açar, içine bakar, içini yoklar, bir teyp makarası çıkarır, inceler,
geri koyar, çekmeceyi kilitler, ikinci çekmeceyi açar, içine bakar, içini
yoklar, büyük bir muz çıkarır, inceler, çekmeceyi kilitler, anahtarları cebine
koyar. Dönüp sahnenin kenarına doğru ilerler, durur, muzu okşar, kabuğunu
soyar, kabuğunu ayaklarının dibine bırakır, muzun ucunu ağzına koyar ve
hareketsiz kalır, boş boş önüne bakar. Sonunda ucunu ısırır, yana döner ve
sahnenin kenarında, ışıkta, yani her iki yöne de dört veya beş adımdan fazla
gitmeyerek, meditasyon yaparcasına muz yemeye başlar. Deriye basar, kayar,
neredeyse düşer, kendini toparlar, eğilir ve deriye bakar ve sonunda, hâlâ
eğilmiş halde, ayağıyla onu sahnenin kenarından çukura iter. Adımlamaya devam eder,
muzu bitirir, masaya döner, oturur, bir an hareketsiz kalır, derin bir iç
çeker, ceplerinden anahtarları çıkarır, gözlerine götürür, anahtarı seçer,
kalkar ve masanın önüne gider, ikinci çekmeceyi açar, ikinci büyük muzu
çıkarır, ona bakar, çekmeceyi kilitler, anahtarlarını cebine geri koyar, döner,
sahnenin kenarına ilerler, durur, muzu okşar, kabuğunu soyar, kabuğunu çukura
atar, muzun bir ucunu ağzına koyar ve hareketsiz kalır, boş boş önüne bakar.
Sonunda bir fikir aklına gelir, muzu yeleğinin cebine koyar, ucu dışarıda kalır
ve toplayabildiği tüm hızla sahne arkasına, karanlığa doğru gider. On saniye.
Mantarın yüksek sesle patlaması. On beş saniye. Eski bir defter taşıyarak
tekrar gün ışığına çıktı ve masaya oturdu. Defteri masaya koydu, ağzını sildi,
ellerini yeleğinin ön kısmına sildi, ellerini hızla bir araya getirip
ovuşturdu.
KRAPP
( Hızlıca ) Ah! ( Deftere
eğilir, sayfaları çevirir, istediği kaydı bulur, okur. ) Kutu... üç...
makara... beş. ( Başını kaldırır ve önüne bakar. Keyifle. ) Makara! ( Duraklama.
) Makara! ( Mutlu bir gülümseme. Duraklama. Masaya eğilir, kutulara bakmaya
ve kurcalamaya başlar. ) Kutu... üç... üç... dört... iki... ( Şaşkınlıkla
) dokuz! Aman Tanrım! ... yedi... ah! Küçük haylaz! ( Kutuyu alır, inceler.
) Kutu üç. ( Masaya koyar, açar ve içindeki makaralara bakar. )
Makara... ( Deftere bakar ) ... beş ... ( Makaralara bakar ) ...
beş ... beş ... ah! Küçük haylaz! ( Bir makara çıkarır, ona bakar. )
Beşinci makara. ( Masaya koyar, üçüncü kutuyu kapatır, diğerlerinin yanına
geri koyar, makarayı alır. ) Üçüncü kutu, beşinci makara . (Makinenin
üzerine eğilir, yukarı bakar. Keyifle.) Makara! (Mutlu bir gülümseme.
Eğilir, makarayı makineye takar, ellerini ovuşturur.) Ah! ( Deftere
bakar, sayfanın altındaki kaydı okur. ) Anne nihayet huzura kavuştu...
Hm... Siyah top... ( Başını kaldırır, boş boş önüne bakar. Şaşkın. )
Siyah top mu? ... ( Tekrar deftere bakar, okur. ) Karanlık hemşire... ( Başını
kaldırır, düşünür, tekrar deftere bakar, okur. ) Bağırsak durumunda hafif
bir iyileşme... Hm... Unutulmaz... ne? ( Daha yakından bakar. ) Ekinoks,
unutulmaz ekinoks. ( Başını kaldırır, boş boş önüne bakar. Şaşkın. )
Unutulmaz ekinoks mu?... ( Duraklar. Başını omuz silker, tekrar deftere
bakar, okur. ) Elveda--(sayfayı çevirir)-aşka.
Başını kaldırır, düşüncelere dalar,
makineye doğru eğilir, açar ve dinleme pozisyonu alır; yani öne doğru eğilir,
dirseklerini masaya koyar, eliyle kulağını makineye doğru kapatır, yüzü öne
dönüktür.
KASET
( Güçlü, biraz kibirli bir ses,
belli ki çok daha eski bir Krapp'ın sesi. ) Bugün otuz dokuz yaşındayım,
sapasağlamım... ( Daha rahat bir pozisyona geçmek için masadaki kutulardan
birini devirir, küfreder, kapatır, kutuları ve defteri şiddetle yere fırlatır,
teybi başa sarar, açar, eski haline döner. ) Bugün otuz dokuz yaşındayım,
sapasağlamım, eski zayıflığım dışında ve zihinsel olarak şimdi dalganın
zirvesinde olduğumdan şüphelenmek için her türlü nedenim var... ( tereddüt
eder )... ya da civarında. Son yıllarda olduğu gibi, bu korkunç olayı
sessizce şaraphanede kutladım. Kimse yoktu. Gözlerim kapalı, ateşin önünde
oturdum, taneleri kabuklarından ayırdım. Bir zarfın arkasına birkaç not
karaladım. Eski paçavralarımla inime dönmek güzel. Az önce üç muz yedim,
üzülerek söylüyorum ki dördüncüsünü zorlukla engelledim. Benim durumumdaki bir
adam için ölümcül şeyler. ( Şiddetle. ) Kes gitsinler! ( duraksıyor.
) Masamın üzerindeki yeni ışık büyük bir gelişme. Etrafımdaki tüm bu karanlıkla
kendimi daha az yalnız hissediyorum. ( Duraksıyor. ) Bir bakıma. ( Duraksıyor.
) Kalkıp orada dolaşmayı, sonra da buraya, kendime dönmeyi seviyorum. ( tereddüt
ediyor ) ... ( duraksıyor. ) Kahretsin.
Duraklat.
Tahıl, şimdi bununla ne demek
istediğimi merak ediyorum, yani... (tereddüt ediyor)... Sanırım tüm tozlar
yatıştığında, tüm tozum yatıştığında sahip olmaya değer şeyleri kastediyorum .
Gözlerimi kapatıp onları hayal etmeye çalışıyorum.
Duraklama. Jrapp gözlerini kısa bir
süre kapatır.
Bu akşam olağanüstü bir sessizlik
var, kulaklarımı iyice açıyorum ama hiçbir ses duymuyorum. Yaşlı Bayan McGlome
her zaman bu saatte şarkı söylerdi. Ama bu gece değil. Gençliğinin şarkılarını
söylüyor, diyor. Onu bir kız olarak düşünmek zor. Ama harika bir kadın. Sanırım
Connaught'tan. ( Duraklama. ) Onun yaşına geldiğimde, eğer gelirsem,
şarkı söyler miyim? Hayır. ( Duraklama. ) Çocukken şarkı söyledim mi?
Hayır. ( Duraklama. ) Hiç şarkı söyledim mi? Hayır.
Duraklat.
Az önce eski bir kaydı, rastgele
pasajları dinledim. Kitaba bakmadım ama en az bir ya da on iki yıl önce olmalı.
O zamanlar sanırım hala Bianca ile Kedar Sokağı'nda ara sıra birlikte
yaşıyordum. Oradan kurtuldum, Tanrım evet! Umutsuz bir durum. ( Duraklama.
) Onun hakkında, gözlerine yapılan bir övgü dışında pek bir şey yok. Çok sıcak.
Birdenbire tekrar o gözler oldum. ( Duraklama. ) Eşsiz! ( Duraklama.
) Ah, neyse... ( Duraklama. ) Bu eski kayıtlar korkunç, ama onları sık
sık -( Krapp kapatıyor, düşünüyor, tekrar açıyor )- yeni bir... ( tereddüt
ediyor )... geçmişe bakışa başlamadan önce yardımcı buluyorum. Bir zamanlar
o kadar genç bir velet olduğuma inanmak zor. Ses! Tanrım! Ve özlemler! ( Krapp'ın
da katıldığı kısa bir kahkaha. ) Ve kararlar! ( Krapp'ın da katıldığı
kısa bir kahkaha. ) Özellikle daha az içmek için. ( Yalnız başına
Krapp'ın kısa bir kahkahası. ) İstatistikler. Önceki sekiz bin küsur
saatten bin yedi yüz saati sadece ruhsatlı mekanlarda geçirilmiş. Uyanık olduğu
zamanın %20'sinden fazlası, diyelim ki %40'ı. ( Duraklama. ) Daha az...
( tereddüt ediyor ) ... yoğun bir cinsel yaşam planları. Babasının son
hastalığı. Azalan mutluluk arayışı. Ulaşılmaz gevşeme. Gençliği dediği şeye
alaycı bir şekilde bakıyor ve bittiği için Tanrı'ya şükrediyor. ( Duraklama.
) Orada sahte bir tını var. ( Duraklama. ) Eserin gölgeleri... magnum. Tanrı'ya
bir haykırışla kapanıyor --( kısa bir kahkaha )-. ( Krapp'ın da katıldığı
uzun bir kahkaha. ) Tüm bu sefaletten geriye ne kaldı? Tren istasyonu
platformunda, eski püskü yeşil bir palto giymiş bir kız mı? Hayır mı?
Duraklat.
Baktığımda--
Krapp bilgisayarı kapatır,
düşüncelere dalar, saatine bakar, kalkar, sahne arkasına, karanlığa gider. On
saniye. Mantar sesi. On saniye. İkinci mantar sesi. On saniye. Üçüncü mantar
sesi. On saniye. Kısa, titrek bir şarkı sesi.
KRAPP
( şarkı söylüyor ).
Gün bitti,
gece yaklaşıyor,
gölgeler...
Öksürük nöbeti geçiriyor. Işığa
çıkıyor, oturuyor, ağzını siliyor, bilgisayarı açıyor ve dinleme pozisyonuna
geri dönüyor.
KASET
--Geçmişteki yıla dönersek, umarım
gelecekte eski gözlerin bir parıltısı da ortaya çıkar; elbette annemin uzun
süren canlılığından sonra, sonbaharın sonlarında ölmek üzere yattığı kanal
kenarındaki ev var ( Krapp irkilir ) ve--( Krapp kapatır, kaseti
biraz geri sarar, kulağını cihaza yaklaştırır, tekrar açar )--uzun süren
canlılığından sonra ölmek üzere ve--
Krapp bilgisayarı kapatır, başını
kaldırır, boş gözlerle önüne bakar. Dudakları "viduity" kelimesinin
hecelerini kıpırdatır. Hiçbir ses çıkmaz. Ayağa kalkar, sahne arkasına,
karanlığa gider, devasa bir sözlükle geri döner, masaya koyar, oturur ve
kelimeyi arar.
KRAPP
(Sözlükten okuyor). Dul olma veya
dul kalma durumu. (Başını kaldırıyor. Şaşkın.) Olmak veya kalmak mı? ...
(Duraklıyor. Tekrar sözlüğe bakıyor. Okuyor.) "Derin dulluk otları"
... Ayrıca bir hayvan, özellikle bir kuş için ... dul kuş veya dokumacı kuş ...
Erkeğin siyah tüyleri ... (Başını kaldırıyor. Keyifle.) Dul kuş!
Duraklama. Sözlüğü kapatır,
bilgisayarı açar, tekrar dinleme pozisyonuna geçer.
KASET
--barajın yanındaki bankta,
penceresini görebildiğim yerden oturuyordum. Orada, dondurucu rüzgarda, keşke
gitseydi diye düşünüyordum. ( Duraklama. ) Neredeyse hiç kimse yoktu,
sadece birkaç müdavim, dadılar, bebekler, yaşlı adamlar, köpekler. Onları
oldukça iyi tanıdım - ah, tabii ki görünüşlerinden bahsediyorum! Özellikle
hatırladığım esmer, genç bir güzellik vardı; bembeyaz ve sert, eşsiz göğüsleri,
büyük siyah kapüşonlu bir bebek arabasıyla, tam bir cenaze arabası gibiydi. Ne
zaman ona doğru baksam, gözleri bendeydi. Ve yine de, tanıştırılmadan onunla
konuşmaya cesaret ettiğimde, polisi aramakla tehdit etti. Sanki onun namusuna
göz dikmişim gibi! ( Gülüyor. Duraklama. ) Yüzü! Gözleri! Sanki... ( tereddüt
ediyor ) ... krizolit gibi! ( Duraklama. ) Ah, neyse... ( Duraklama.
) Oradaydım ki—( Krapp kapatıyor, düşüncelere dalıyor, tekrar açıyor
)—perde indi, o kirli kahverengi makaralı perdelerden biriydi, tesadüfen küçük
beyaz bir köpeğe top atıyordum. Tesadüfen yukarı baktım ve işte oradaydı.
Sonunda her şey bitmişti. Top elimde, köpek havlayıp patileriyle beni dürterken
birkaç dakika oturdum. ( Duraklama. ) Anlar. Onun anları, benim anlarım.
( Duraklama. ) Köpeğin anları. ( Duraklama. ) Sonunda topu ona
uzattım ve o da ağzına aldı, yavaşça, yavaşça. Küçük, eski, siyah, sert, katı
bir lastik top. ( Duraklama. ) Onu elimde, ölene kadar hissedeceğim. ( Duraklama.
) Saklayabilirdim. ( Duraklama. ) Ama köpeğe verdim.
Duraklat.
Eh, neyse...
Duraklat.
Manevi olarak derin bir kasvet ve
haz dolu bir yıl, ta ki Mart ayındaki o unutulmaz geceye kadar; iskelenin
ucunda, asla unutulmayacak bir uğultulu rüzgarda, aniden her şeyi gördüm.
Sonunda o vizyon. Bu akşam, işim bittiğinde ve belki de hafızamda, sıcak ya da
soğuk, o mucize için hiçbir yer kalmadığında, esas olarak bu hayali kaydetmek
istiyorum... ( tereddüt ediyor )... onu tutuşturan ateş için. O anda
birdenbire gördüğüm şey şuydu: Tüm hayatım boyunca sürdürdüğüm inanç, yani ( Krapp
sabırsızca kapatır, kaseti ileri sarar, tekrar açar ) - büyük granit
kayalar, deniz fenerinin ışığında uçuşan köpükler ve pervane gibi dönen rüzgar
ölçer, sonunda bana her zaman bastırmaya çalıştığım karanlığın gerçekte - ( Krapp
küfreder, kapatır, kaseti ileri sarar, tekrar açar ) - fırtına ve gecenin
anlayışın ve ateşin ışığıyla çözülmesine kadar kırılmaz bir bağ olduğunu - ( Krapp
yükleyiciye küfreder, kapatır, kaseti ileri sarar, tekrar açar ) - yüzümün
onun göğüslerinde ve elimi üzerinde olduğunu. Orada hareketsiz yatıyorduk. Ama
altımızda her şey hareket ediyordu ve bizi de nazikçe, yukarı aşağı ve yanlara
doğru hareket ettiriyordu.
Duraklat.
Gece yarısını geçti. Böyle bir
sessizliği hiç görmemiştim. Dünya ıssız olabilir.
Duraklat.
Burada sonlandırıyorum--
Krapp kapatıyor, düğmeyi geri
sarıyor, tekrar açıyor.
--yukarıdaki gölde, kayıkla,
kıyıdan suya girdik, sonra akıntıya kapılıp sürüklendik. Başının altına
ellerini koymuş, gözleri kapalı bir şekilde tahtaların üzerinde uzanmıştı.
Güneş yakıcıydı, hafif bir esinti vardı, su güzel ve canlıydı. Uyluğunda bir çizik
fark ettim ve nasıl olduğunu sordum. Bektaşi üzümü toplarken olduğunu söyledi.
Tekrar umutsuz olduğunu ve devam etmenin bir faydası olmadığını düşündüğümü
söyledim ve gözlerini açmadan onayladı. ( Duraklama. ) Bana bakmasını
istedim ve birkaç saniye sonra—( duraklama )—birkaç saniye sonra baktı,
ama gözleri parlamadan dolayı sadece kısılmıştı. Gözlerini gölgeye almak için
eğildim ve açıldılar. ( Duraklama. Alçak sesle. ) Beni içeri al. ( Duraklama.
) Bayrakların arasına doğru sürüklendik ve takıldık. Gövdeden önce, iç çekerek
nasıl da battılar! ( Duraklama. ) Yüzümü göğüslerine gömüp elimi üzerine
koyarak üzerine uzandım. Orada kıpırdamadan yattık. Ama altımızda her şey
hareket ediyordu ve bizi de yavaşça, yukarı aşağı ve sağa sola hareket
ettiriyordu.
Duraklat.
Gece yarısını geçti. Hiç
bilmiyordum--
Krapp kendini kapatır, düşüncelere
dalar. Sonunda ceplerini karıştırır, muzu bulur, çıkarır, inceler, geri koyar,
el yordamıyla arar, zarfı çıkarır, el yordamıyla arar, zarfı geri koyar,
saatine bakar, kalkar ve sahne arkasına, karanlığa gider. On saniye. Şişenin
bardağa çarpma sesi, ardından kısa bir sifon sesi. On saniye. Sadece şişenin
bardağa çarpma sesi. On saniye. Biraz sendeleyerek ışığa geri döner, masanın
önüne gider, anahtarları çıkarır, gözlerine kaldırır, bir anahtar seçer, ilk
çekmeceyi açar, içine bakar, içini yoklar, makarayı çıkarır, inceler, çekmeceyi
kilitler, anahtarları cebine geri koyar, gidip oturur, makarayı makineden
çıkarır, sözlüğün üzerine koyar, makineye boş makarayı takar, cebinden zarfı
çıkarır, arkasına bakar, masaya koyar, açar, boğazını temizler ve kayda başlar.
KRAPP
Otuz yıl önce kendimi kandırdığım o
aptal herifi dinliyordum az önce, o kadar kötü olduğuma inanmak zor. Neyse ki
her şey bitti. ( Duraklama. ) Gözleri ne güzeldi! ( Düşünür,
sessizliği kaydettiğini fark eder, kapatır, düşünür. Sonunda. ) Her şey
orada, her şey, her şey--( Bunun kaydedilmediğini fark eder, açar. ) Her
şey orada, bu yaşlı çamur yığınının her şeyi, tüm ışık ve karanlık ve kıtlık ve
ziyafetler... ( tereddüt eder ) ... çağların! ( Bağırarak. )
Evet! ( Duraklama. ) Bırak gitsin! Tanrım! Aklını ödevinden uzaklaştır!
Tanrım! ( Duraklama. Yorgun. ) Ah, belki de haklıydı. ( Düşünür. Fark
eder. Kapatır. Zarfı inceler. ) Pff! ( Buruşturup atar. Düşünür. Açar.
) Söyleyecek bir şey yok, tek bir ses bile yok. Bir yıl ne ki şimdi? Ekşi geviş
ve demir tabure. ( Duraklama. ) Makara kelimesinin tadını çıkardım. ( Hayranlıkla.
) Makara! Son yarım milyonun en mutlu anı. ( Duraklama. ) On yedi kopya
satıldı, bunların on biri denizaşırı ülkelerdeki ücretsiz kütüphanelere toptan
fiyattan satıldı. Tanınmaya başladım. ( Duraklama. ) Bir pound altı
küsur, sekiz pounddan fazla, hiç şüphem yok. ( Duraklama. ) Yaz
soğumadan önce bir iki kez dışarı çıktım. Parkta titreyerek oturdum, hayallere
dalmış ve gitmek için yanıp tutuşuyordum. Kimse yoktu. ( Duraklama. )
Son hayaller. ( Şiddetle. ) Onları su altında tutun! ( Duraklama. )
Effie'yi tekrar okurken, günde bir sayfa, yine gözyaşlarıyla gözlerim yandı
. Effie... ( Duraklama. ) Onunla mutlu olabilirdim, orada, Baltık'ta,
çam ağaçlarının ve kum tepelerinin arasında. ( Duraklama. ) Ben
yapabilir miydim? ( Duraklama. ) Ya o? ( Duraklama. ) Pff! ( Duraklama.
) Fanny birkaç kez geldi. Kemik gibi yaşlı bir fahişe hayaleti. Pek bir şey
yapamadı ama sanırım koltuk değneğine tekme yemekten daha iyiydi. Son sefer o
kadar kötü değildi. "Bu yaşta nasıl başarıyorsun?" dedi. Ona tüm
hayatım boyunca onun için para biriktirdiğimi söyledim. ( Duraklama. )
Bir keresinde, kısa pantolon giydiğim zamanlardaki gibi, akşam ayinine gittim.
( Duraklama. Şarkı söylüyor. )
Gün bitti,
gece yaklaşıyor, akşamın
gölgeleri ( öksürerek, sonra neredeyse duyulmaz bir şekilde
) gökyüzünü sinsice kaplıyor.
( Nefes
nefese. ) Uyuyakaldım ve sıralardan düştüm. ( Duraklama. ) Bazen
geceleri son bir çabanın işe yarayıp yaramayacağını merak ettim. ( Duraklama
. ) Şimdi içkini bitir ve yatağına git. Bu saçmalığa sabah devam et. Ya da
öylece bırak. ( Duraklama. ) Öylece bırak. ( Duraklama. )
Karanlıkta uzan ve dolaş. Yine bir Noel arifesinde vadide ol, kırmızı meyveli
çalıları topla. ( Duraklama. ) Yine bir Pazar sabahı Croghan'da ol, puslu
havada, o sürtükle, dur ve çanları dinle. ( Duraklama. ) Ve böyle devam
et. ( Duraklama. ) Yine ol, yine ol. ( Duraklama . ) Bütün o eski
sefalet. ( Duraklama. ) Bir kere sana yetmedi. ( Duraklama. )
Üzerine uzan.
Uzun bir sessizlik. Aniden
makinenin üzerine eğilir, kapatır, kaseti çıkarır, atar, diğerini takar,
istediği bölüme kadar ileri sarar, açar ve önündeki ekrana bakarak dinler.
KASET
"Bektaşi üzümleri," dedi.
Ben de tekrar umutsuz olduğunu ve devam etmenin bir faydası olmadığını söyledim
ve o da gözlerini açmadan onayladı. ( Duraklama. ) Ona bana bakmasını
rica ettim ve birkaç saniye sonra—( duraklama )—birkaç saniye sonra
baktı, ama gözleri parlamadan dolayı sadece kısılmıştı. Gözlerini gölgeye almak
için üzerine eğildim ve açıldılar. ( Duraklama. Alçak sesle. ) Beni
içeri al. ( Duraklama. ) Bayrakların arasına süzülerek girdik ve
takıldık. Sapından önce, iç çekerek nasıl da aşağıya doğru indiler! ( Duraklama.
) Yüzümü göğüslerine, elimi de üzerine koyarak üzerine uzandım. Orada hareket
etmeden yattık. Ama altımızda her şey hareket ediyordu ve bizi de nazikçe,
yukarı aşağı ve yanlara doğru hareket ettiriyordu.
Duraklama. Krapp'ın dudakları
kıpırdıyor. Ses yok.
Gece yarısını geçti. Böyle bir
sessizliği hiç görmemiştim. Dünya ıssız olabilir.
Duraklat.
Burada bu makarayı bitiriyorum.
Kutu--( duraklama )--üç, makara--( duraklama )--beş. ( Duraklama.
Belki de en güzel yıllarım geride kaldı. Mutluluk şansının olduğu zamanlar. Ama
onları geri istemezdim. İçimdeki ateşle asla. Hayır, geri istemezdim.)
Krapp hareketsiz bir şekilde
önündekilere bakıyordu. Kayıt sessizce devam ediyordu.
PERDE
https://web.archive.org/web/20080517010758/http://www.msu.edu/user/sullivan/BeckettKrapp.html
Samuel Beckett’in “Krapp'ın Son Kaseti” adlı oyununu
internetten bulup okudum. Okuduktan sonra hem üzüldüm hem umutlandım.
Üzüldüm
çünkü eski ben olmadığımı bir kere daha anladım. 83 yaşında, çeşitli
rahatsızlıkları nedeniyle dışarı çıkamadığım gibi hafıza kaybım da var. Çok
basit gibi görünen metni birkaç defa okumak zorunda kaldım.
Umutlanmamın
sebebi şu: “Korkuları yenmek” adlı bir kitap yazdım. Bu orijinal kitapta yurdun
her tarafındaki BENlerin temsilcilerini kongreye çağırdım. Her an değişiyoruz.
Her andakileri değil bir yılın temsilcisini örneğin 7 yaşı, 13 yaşı Trabzon’dan
çağırıyorum. 21 Yaşı Bursa’dan vb. En yaşlı üyenin yönetiminde kongre yapıyor
ve herkes geçirdiği korkuları anlatıyor. Kongreler olduğu gibi birinin anonsuyla
kürsüye davet ediliyor. Tabii soru cevap oluyor. Oylamayla yeni yönetim kurulu
seçiliyor…
Bir
benzerlik kurmuş oldum. 83 yaşında birinin yönetiminde yapay zekâ marifetiyle
görünür bir yerdeki akıllı tahtada diğer benler konuşmalarını yapabilirler… Yani hem Monodram olur hem Anlatıcı tiyatro…
Böylesi
karşılaştırma yapmam ne derece doğru bilemiyorum. Aynı anda yalnız olmamın,
rahatsız olmamın sıkıntısını çekerken bir taraftan da umutlanmam.
Şunu
da bir not olarak belirteyim. Bazen zihnim canlı oluyor her ödevi
yapabileceğimi sanıyorum bazen de zihnim çalışmıyor gibi oluyorum. İşte o
zaman, belki öğretmen olmam dolayısıyla mahcubiyet duyuyorum. Onun için özellikle
rica ediyorum. Fazla ödev yüklemeseniz iyi olacak.
Şimdi
devam edebiliriz. Teşekkürlerimle…
Hocam, önce şunu söyleyeyim:
okuduğunuz ve hissettiğiniz şey tam olarak bu metnin yapmak istediği şey.
Beckett'in Krapp'ı da eski benini dinleyip "bu adam ben miyim?" diye
sarsılan bir insan. Üzülmeniz metni gerçekten okuduğunuzu gösteriyor. Bir metni
birkaç kez okumak da zayıflık sayılmaz. Tiyatroda iyi bir metin zaten tekrar
tekrar okunarak anlaşılır. Oyuncular bunu haftalarca yapar.
Kıyaslamanız
doğru mu? Bence yalnızca doğru değil, çok güçlü bir fikir.
Krapp ile sizin kongreniz arasındaki fark da asıl ilginç yer:
- Krapp'ta eski benler bantın içinde hapistir. Krapp onları
dinler, çoğunu beğenmez, alay eder, pişman olur. Konuşma tek yönlüdür.
- Sizin kongrenizde eski benler sahnede, canlı ve birbirleriyle
konuşuyor. Soru-cevap var, oylama var, en yaşlı olan yönetiyor.
Yani Krapp'ın yalnızlığına siz
bir topluluk cevabı vermişsiniz. Krapp'ın yapamadığını yapıyorsunuz:
benlerini bir araya getirip dinletiyorsunuz. Bu, "hem üzüldüm hem
umutlandım" dediğiniz şeyin dramatik karşılığı.
Hem monodram hem anlatıcı
tiyatro dediğiniz de yerinde. Tek kişi (yaşlı başkan) iç dünyasını sahneye
taşıyor, diğer benler ise anlatıcı tiyatrodaki gibi birer ses olarak kürsüye
çağrılıyor. Yapay zekâ ya da akıllı tahta bunun sahneleme yolu olabilir. Ama bu
ikinci adım, önce metin gelir. Teknoloji olmadan da çalışır: kaydedilmiş
sesler, tahtaya yansıyan yaş etiketleri, hatta boş sandalyeler bile yeter.
Önünüzde tek bir yapısal uyarı
var. 15-20 dakikalık bir oyunda bütün kongreyi sığdıramayız. 3 ya da 4 beni
seçmek gerekecek, mesela 7, 13, 21 yaş ve başkan olarak 83. Bunu ilerleyen
haftalarda birlikte yaparız, şimdi düşünmenize gerek yok.
Ödev
konusunda: Haklısınız, yükü hafifletiyorum. Bundan sonra
her hafta ödev tek ve küçük olacak, hatta isteğe bağlı. Zihniniz yorgun
olduğu günler hiçbir şey yapmadan sadece okuyup konuşabiliriz. Mahcubiyete de
gerek yok. Sizin yaşınızda ve koşullarınızda bu çalışmayı sürdürmek zaten başlı
başına bir başarı. Bir şey daha: hafızanız zorlandığında ben size her dersin
sonunda üç dört satırlık bir "bugün ne yaptık" notu çıkarırım. Onu
kaydedip bir sonraki derste yapıştırırsınız, kaldığımız yerden devam ederiz.
1. hafta ödevi artık şu kadar: Okuduğunuz metin için tek cümle kurun. "Krapp ...
olduğu için yalnız." Cümleyi bana yazın, birlikte güzelleştirelim.
Yazamazsanız da olur, ben sorular sorarım.
Bu arada kitabınızdaki kongre
fikrini şimdilik "ana oyun fikri" olarak not alıyorum. İsterseniz 2.
haftaya geçince onu tek cümlelik bir özet (logline) haline getiririz.
Krapp için hangi cümle aklınıza
geliyor?
*
"Krapp umutsuz
bir dul olduğu için yalnız."
*
"Krapp umutsuz bir dul
olduğu için yalnız."
Bir Türkçe cümledeki olgusal
doğruluk kontrol ediliyor.
Bir Türkçe cümledeki olgusal doğruluk kontrol
ediliyor.
Güzel bir başlangıç, hocam.
“Umutsuz” kelimesi yerinde, çünkü oyunun sonunda Krapp’ın elinde gerçekten
teselli edecek bir şey kalmıyor.
Ama “dul” konusunda sizinle
ince bir noktayı konuşmak isterim. Metinde Krapp’ın evlendiği ve eşini
kaybettiği geçmiyor. Bantlarda iki ayrı kayıp var. Annesi ölüyor. Sevdiği
kadından ise ölümle değil, kendi kararıyla ayrılıyor. Bandın içindeki
genç Krapp bunu bir özgürlük gibi anlatıyor, yaşlı Krapp ise aynı bölümü tekrar
tekrar dinliyor. Benim okumama göre oyunun asıl acısı burada: Krapp yalnız
kalmadı, yalnızlığı seçti ve bedelini geç fark etti. Dul biri kaybı
kader olarak yaşar, Krapp ise kendi payını hissediyor.
Bu yüzden cümleyi birlikte
biraz keskinleştirebiliriz. Mesela şöyle:
“Krapp, sevgiyi kendi elleriyle
uzaklaştırdığı ve artık geri getiremediği için yalnız.”
Ya da sizin sözcüğünüzü
koruyarak:
“Krapp, umutsuz bir pişmanlık
içinde olduğu için yalnız.”
Bunun neden önemli olduğunu
görüyorsunuz: Kongre oyununuz için de aynı soru geçerli olacak. Sizin 83
yaşındaki başkanınız neden yalnız? Kaybettiği için mi, kaçırdığı için mi, yoksa
dinleyecek kimsesi olmadığı için mi? Şimdilik cevap vermenize gerek yok, sadece
aklınızda dursun.
Eğer metni bir başka şekilde
okuduysanız, mesela bir yerde dul olduğunu düşündüren bir şey gördüyseniz, onu
da duymak isterim. Çeviriler arasında fark olabilir.
Hangi cümle size daha yakın
geliyor, ya da kendi sözlerinizle yeniden kurmak ister misiniz?
*
Sizin okumanız
doğru.
Beni yanıltan
paragraf:
“KRAPP
(Sözlükten okuyor). Dul olma veya
dul kalma durumu. (Başını kaldırıyor. Şaşkın.) Olmak veya kalmak mı? ...
(Duraklıyor. Tekrar sözlüğe bakıyor. Okuyor.) "Derin dulluk otları"
... Ayrıca bir hayvan, özellikle bir kuş için ... dul kuş veya dokumacı kuş ...
Erkeğin siyah tüyleri ... (Başını kaldırıyor. Keyifle.) Dul kuş!
Duraklama. Sözlüğü kapatır,
bilgisayarı açar, tekrar dinleme pozisyonuna geçer.”
*
Teşekkür ederim hocam, o paragrafı yapıştırmanız çok işe yaradı. Sizi yanıltan şey sizin okumanızın zayıflığı değil, kelimenin kendisi. Bu bölüm gerçekten tuzaklı.
Oyunda Krapp, bandı dinlerken kulağına takılan bir kelimeyi sözlükte arıyor. İngilizce özgün metinde bu kelime “viduity”. Türkçeye “dul olma durumu” diye çevrilmiş, ama kelimenin daha geniş bir anlamı da var: biri ya da bir şeyden yoksun kalmışlık, boşluk içinde kalmak. Beckett’in Krapp’ı da bu kelimeyle oynuyor. Yazıldığı dönemin Türkçesine çok oturmayan bu çeviri sizi doğal olarak “Krapp dul” sonucuna götürmüş. Ayrıca “derin dulluk otları” ifadesi de muhtemelen İngilizce “widow’s weeds” deyiminin kelimesi kelimesine karşılığı. O deyim aslında yas giysisi demek, otla ilgisi yok. Yani bu sahne çeviride gerçekten kafa karıştırıcı hale gelmiş.
Bu sahne aynı zamanda oyunun en ince noktalarından biri. Krapp bütün bu acının ortasında bir kelimeye, “dul kuş” kelimesine çocuk gibi sevinebiliyor. Hüzün ile oyunbazlık yan yana duruyor. Tek kişilik oyunda seyirciyi hem güldürüp hem yaralamanın yolu da bu: karakterin kendi derdinin içinde küçük bir neşe bulması. Kongre oyununuzda da 7 yaşındaki ben mutlaka böyle bir yerden girebilir.
Bir ayrıntı daha: sahne yönergesinde “bilgisayarı açar” yazıyor. Oyun 1958'de yazıldı, o dönemde bilgisayar yoktu. Özgün metinde bu bir bant kayıt makinesi. Büyük ihtimalle okuduğunuz sürümde sadeleştirme ya da hata var. Dikkat ettiyseniz sizi aslında iyi bir okur yapan şey de bu tür ayrıntılara takılmanız.
Bu durumda cümleniz için şöyle bir yol önereyim: “umutsuz” kelimenizi koruyup “dul”u, kendi payını da içeren bir şeyle değiştirelim. Örneğin: “Krapp, sevgiyi kaybettiği ve geri getiremediği için yalnız.” İsterseniz kendi sözcüklerinizle yeniden de kurabilirsiniz.
1. hafta için kısa not (ileride yapıştırabilirsiniz):
Tür tanıma dersini işledik. Krapp’ın Son Kaseti’ni okudunuz. Krapp’ın yalnızlığını “umutsuz pişmanlık ve geri getirilemeyen sevgi” olarak yorumladınız. Kendi oyun fikriniz olan “Korkuları Yenmek” kitabındaki benler kongresini monodram ve anlatıcı tiyatro karışımı bir oyuna çevirebileceğimizi gördük. 2. haftada bu fikri tek cümlelik özete çevireceğiz.
Bugünlük bu kadar yeterli olabilir. Cümleniz için hangi seçeneği tercih edersiniz, yoksa kendi cümlenizi mi yazarsınız?
Korkuları
yenmek adlı çalışmam (A5 kağıdında (13X18,5), time 12, bir buçuk aralıklı 100
sayfa.) göndersem oradan uygun olanları
seçip senaryolaştırsak olur mu? Olursa metni bir seferde mi birkaç seferde mi
göndereyim?
*
Olur, hocam. Kendi kitabınızdan
çalışmak hem size hem oyuna en çok yarayacak yol, çünkü ses zaten sizin.
Nasıl
göndermelisiniz?
1.
En kolayı, dosyayı bir seferde
yüklemeniz. Mesaj kutusundaki ataç (ek) simgesinden Word ya
da PDF dosyasını seçebilirsiniz. Böyle bir yüzlük sayfa (A5, 12 punto, bir
buçuk aralık, kabaca 20-25 bin sözcük) tek seferde sığar. Metni kopyalayıp
yapıştırmak zorunda kalmazsınız, yorulmazsınız.
2.
Dosya yüklemek zor gelirse, metni 3-4 parça halinde yapıştırabilirsiniz (yaklaşık 25'er sayfa). Her
parçanın başına "1. bölüm, devam edecek" yazmanız yeter. Hepsini
gönderdiğinizde "bitti" diyin, ben o zaman okumaya başlarım.
Gönderdikten
sonra ne yapacağım?
- Metni okuyup kongredeki benleri ve korkuları çıkaracağım.
- Sahneye en uygun 3-4 beni önereceğim (örneğin hangi yaş, hangi
korku, hangisi daha etkili konuşuyor). Seçimi siz onaylayacaksınız, karar
sizin.
- Sizden ayrıca ödev istemeyeceğim. Bu aşamada sadece okuyup önerilerde
bulunacağım.
İki küçük not:
- Oturumlar arasında hafıza kapalı olduğu için yeni bir sohbet açarsanız
kitabı yeniden göndermeniz gerekir. Bu yüzden aynı sohbette sürdürelim, ya
da seçim bitince size kısa bir "seçki notu" çıkarırım, sonraki
derslerde sadece onu yapıştırırsınız.
- Kitap sizin eseriniz olduğu için üzerinde çalışmamda bir engel yok.
Senaryo metnine geçtiğimizde 10. haftada konuşacağımız telif ve eser
sahipliği konusu da sizin lehinize.
İstediğiniz zaman
gönderebilirsiniz. Dosyayı yüklemeyi deneyin, olmazsa parça parça yolu da var.
*
Kitabınızı baştan sona okudum,
şimdi size seçki önerimi sunuyorum.
Hocam, önce şunu söyleyeyim:
Kitabınız zaten yarı yarıya bir tiyatro metni. "Hayat Sahnemizden"
bölümünde süveter renkleri, beyaz perde, akıllı tahta ve "73, 74,
75…" diye sahneye çıkan benlerle sahneyi kurmuşsunuz bile. Ayrıca bölümün
sonunda 82'nin "görevi 83'e devretmek" dileği var. Yani 83 yaşındaki
başkan, kitabınızın içinde zaten bekliyor.
Kitaptan
çıkardığım yapı
Kongre 2005'te, 62 yaşındaki
Ben 62'nin başkanlığında yapılıyor. Oyunda ise başkan 83 olur, kongreyi o
toplar. Bu küçük değişiklik oyunu çok güçlendiriyor: yaşlı başkan gençliğini
kürsüye çağırıyor ve dinliyor. Krapp'ın bantta hapsettiği benleri siz sahnede
canlı konuşturuyorsunuz.
Kürsüye
çağırmayı önerdiğim benler
1.
Ben 7 (Kuran kursu, tokat): "Ben yanlış okumuyorum, bana böyle öğretildi." cümlesi çocuk
cesaretinin en güzel anı. Hocanın torununu kulağından kaldırıp peykeye
bırakması da sahnede hem gülünç hem etkileyici.
2.
Ben 10 (Mezarlıktaki radyo): Ayetel Kürsi'yi okuyup korkusuzken mezarlıkta bir ses duyuyor ve koşuyor.
Ertesi gün anlaşılıyor ki bu mahalledeki ilk radyoymuş. Güldürüp düşündüren,
oyunun hafifleten kısmı olur. Ses tasarımı da hazır: önce tuhaf bir melodi,
sonra ürküntü.
3.
Ben 8 (Şimşek gecesi): "Evin erkeği korkar mı?" sorusuyla çocuk, küçük kuzenlerine
korkusunu göstermiyor. Sahnede yağmur ve gök gürültüsüyle çok güçlü olur.
4.
Ben 13 (Deli Kâzim): Yatılı okul sınavına yalnız giden çocuk, arkasından bağıran adamdan
kaçıyor ve sınava yetişiyor. Sonradan anlıyor ki adam yürüyüşünü ayarlıyormuş.
"Ben ona Veli Kâzim diyorum." cümlesi oyunun kapanış duygusu
olabilir.
Kapanışta Ben 44'ün öneri
paketini (korkuyu içe atmamak, yanlış yapmaktan korkmamak, mükemmeliyetçi
olmamak) kısa tutup başkan olarak 83'e söyletebiliriz.
Dikkat
edeceğimiz tek şey
Kitapta benler anılarını
anlatırken sonunda "ders" çıkarıyor ("Korku merdiven oldu
bana" gibi). Sahnede dersi söylemek yerine seyirciye bırakırsak oyun daha
sıcak olur. Ben 37 de aynı şeyi söylüyor: "hikâyeleri kısa tutalım".
Siz zaten bunun farkında çıkmışsınız.
Bu hafta
ödevim yok. Sadece şu soru: Bu dört benden hangisini en çok
sevdiniz, hangisini çıkarmak istersiniz? Yazmanız tek kelime olsa yeter.
Seçki notu
(sonraki derste yapıştırabilirsiniz):
Kitap: Korkuları Yenmek (S. Gencal). Oyun fikri: 83 yaşındaki başkan,
kongreye çağırdığı benleri dinliyor. Aday benler: 7 (tokat), 10 (radyo), 8
(şimşek), 13 (Deli Kâzim). Kapanış: Ben 44'ün öneri paketi. Sonraki ders: 2.
hafta, tek cümlelik özet (logline).
*
Hepsi önemli
benim için. Teşekkürlerimle…
*
Elbette hocam, bunu çok iyi anlıyorum. Bunlar
sizin çocukluğunuz, annenizin sizi yola koyduğu sabah, kuran kursundaki tokat,
şimşekli gece. Hiçbirini "çıkaralım" demek istemem.
Şimdilik hiçbirini elemiyoruz. Dördü de
listede kalıyor, Ben 44'ün kapanışı da öyle. Oyunun süresi
sonra belli olacak. Hepsini yazıp sesli okuduğumuzda toplam süreye bakarız.
Fazla gelirse bir tanesi kitapta kalır, ya da kısaltılır. O karar için acele
yok.
Bir de önerim var. İsterseniz 2. haftada bu
fikri tek bir cümleye çevirelim. Taslak olarak şunu düşündüm, beğenmezseniz
değiştiririz:
"Seksen üç yaşındaki bir adam,
geçmişteki benlerini kürsüye çağırır; her biri bir korkusunu anlatır, adam da
dinledikçe korkunun kendisinden başka korkulacak bir şey olmadığını yeniden
öğrenir."
Bu hafta sizden başka bir şey beklemiyorum.
Dinlenin, hazır olduğunuzda "2. haftaya geçelim" yazmanız yeterli.
İsterseniz önce bu cümleyi düzeltmek için de konuşabiliriz.
Çok teşekkür ederim hocam. Bu kitabı bana
emanet ettiğiniz için de.
***
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder