Senaryo Yazımı – 02

  

https://www.haberler.com/yavuz-turgul/biyografisi/

Senaryo Yazımı – 2. Derse başlayalım. Bu derste özellikle senaryonun “edebî metin” olmaktan çıkıp çekime ve prodüksiyona elverişli teknik bir metne nasıl dönüştüğünü öğreneceğiz.

SENARYO YAZIMI — 2. DERS

Senaryonun Biçimsel Yapısı

Dersin amacı

Bu dersin sonunda:

• Bir senaryo sayfasının nasıl düzenlendiğini,
• SAHNE BAŞLIĞInın nasıl yazıldığını,
• İÇ/DIŞ – MEKÂN – ZAMAN bilgilerinin nasıl verildiğini,
• aksiyonların nasıl betimlendiğini,
• karakter adları ve diyalogların nasıl yerleştirildiğini,
• parantez içlerinin ne zaman kullanılacağını,
• geçişlerin ne işe yaradığını,
• standart senaryo formatlarını,
• bir senaryonun sayfa üzerinde nasıl okunacağını

öğrenmiş olacağız.

En önemlisi de ders sonunda biçimsel olarak doğru bir sahne yazacağız.

---

1. SENARYO NEDİR?

Önce çok önemli bir ayrım yapalım:

Senaryo, okunmak için yazılmış bir roman değildir; görüntü ve ses yoluyla gerçekleştirilecek bir yapımın temel yazılı planıdır.

Roman:

“Ali çok üzgündü. Geçmişte yaşadıkları aklına geldikçe içi daralıyor, kendisini yapayalnız hissediyordu.”

diyebilir.

Senaryo ise aynı duyguyu mümkün olduğunca görüntülenebilir ve işitilebilir davranışlarla anlatır:

Ali pencerenin önünde durur.
Dışarı bakar.
Telefonunu eline alır. Bir numara çevirir.
Karşı taraf açmaz.
Ali telefonu masaya bırakır.

Buradaki temel ilke şudur:

Senaryo, anlatmaktan çok gösterir.

Buna senaryo yazımında genellikle “show, don't tell” (göster, anlatma) ilkesi denir.

---

2. SENARYONUN TEMEL BİRİMİ: SAHNE

Bir senaryonun temel yapı taşlarından biri sahnedir.

Sahne, genel olarak:

Belirli bir mekânda ve belirli bir zaman diliminde gerçekleşen dramatik olay birimidir.

Örneğin:

İÇ – MUTFAK – SABAH

Bu başlık bize üç temel bilgi verir:

1.    Olay içeride mi, dışarıda mı?

2.    Nerede?

3.    Ne zaman?

Bundan sonra o sahnede gerçekleşen hareketler ve konuşmalar gelir.

---

3. SAHNE BAŞLIĞI

Sahne başlığı senaryonun en önemli biçimsel unsurlarındandır.

Standart biçimde:

İÇ/DIŞ – MEKÂN – ZAMAN

şeklinde yazılır.

Örneğin:

İÇ – EV / SALON – AKŞAM

veya:

DIŞ – PARK – GÜNDÜZ

veya:

İÇ – HASTANE KORİDORU – GECE

---

4. İÇ / DIŞ NEDİR?

Senaryoda mekânın içeride mi dışarıda mı olduğunu belirtiriz.

İÇ

Kapalı mekânlar için:

• ev
• sınıf
• hastane
• otel odası
• restoran
• araba içi

Örneğin:

İÇ – SINIF – GÜNDÜZ

DIŞ

Açık alanlar için:

• sokak
• park
• meydan
• bahçe
• sahil
• orman

Örneğin:

DIŞ – SAHİL – GÜN BATIMI

---

5. MEKÂN

Mekân mümkün olduğunca açık ve anlaşılır yazılmalıdır.

Kötü:

İÇ – BİR YER – GÜNDÜZ

Daha iyi:

İÇ – ESKİ BİR EVİN MUTFAĞI – GÜNDÜZ

Çünkü senaryo, yapım ekibine nerede olduğumuzu açıkça göstermelidir.

Ancak gereksiz ayrıntıya da boğulmamalıdır.

Örneğin:

“Mutfakta 1967 yılında İtalya'dan getirilmiş, üzerinde üç küçük çatlak bulunan, kahverengi seramik bir vazo vardır.”

Eğer vazo hikâyede önemli değilse bu bilgi gereksizdir.

---

6. ZAMAN

Sahnenin hangi zamanda geçtiğini belirtiriz.

Örneğin:

• GÜNDÜZ
• GECE
• SABAH
• AKŞAM
• ŞAFAK
• GÜN BATIMI

Örneğin:

DIŞ – İSTANBUL SOKAĞI – GECE

Böylece okur ve yapım ekibi sahnenin zamanını bilir.

---

7. AKSİYON / HAREKET BETİMLERİ

Aksiyon bölümü, kameranın görebileceği veya mikrofonun duyabileceği olayları anlatır.

Örneğin:

Mehmet kapıyı açar. İçeri girer. Çantasını sandalyeye bırakır.

Burada üç eylem vardır:

açmak → girmek → bırakmak

Fakat şöyle yazmak daha problemli olabilir:

Mehmet kendisini çok yalnız hisseder.

Çünkü “yalnız hissetmek” doğrudan görülebilen bir hareket değildir.

Bunun yerine:

Mehmet odaya girer.
Masadaki iki sandalyeye bakar.
Bir süre sessizce bekler.
Sonra tek başına oturur.

Burada yalnızlık davranış aracılığıyla gösterilmiştir.

---

8. SENARYODA ŞİMDİKİ ZAMAN

Senaryo aksiyonları çoğunlukla şimdiki zaman ile verir.

Örneğin:

Ayşe kapıyı açar.
İçeri girer.
Çantasını masaya bırakır.

Roman anlatımındaki:

“Ayşe kapıyı açtı. İçeri girdi.”

yerine senaryo dilinde:

“Ayşe kapıyı açar. İçeri girer.”

kullanılması yaygındır.

Bunun nedeni, senaryonun olmakta olan görüntüyü tarif etmesidir.

---

9. KARAKTER ADLARI

Diyalogdan önce konuşan karakterin adı belirtilir.

Örneğin:

MEHMET

Geldin mi?

Ardından başka karakter:

AYŞE

Geldim.

Senaryonun biçimsel düzeninde karakter adı, diyalogdan ayırt edilecek şekilde yerleştirilir.

Örneğin:

MEHMET
Geldin mi?

AYŞE
Geldim.

---

10. DİYALOG

Diyalog, karakterlerin konuşmalarıdır.

İyi diyalog yalnızca bilgi vermek için kullanılmaz.

Diyalog aynı zamanda:

• karakteri tanıtır,
• çatışmayı ortaya çıkarır,
• ilişkiyi gösterir,
• hikâyeyi ilerletir,
• gerilim yaratır,
• bazen geçmiş hakkında bilgi verir.

Örneğin:

MEHMET
Saat kaç?

AYŞE
Senin için önemli mi?

Mehmet ona bakar.

MEHMET
Bu gece tren kalkıyor.

İlk bakışta “Saat kaç?” basit bir soru gibi görünür.

Fakat üçüncü cümleyle birlikte seyirci şunu merak etmeye başlar:

Neden tren? Nereye gidecek?

İşte diyalog böylece hikâyeyi ileri taşır.

---

11. PARANTEZ İÇLERİ

Parantez içleri karakterin konuşmayı nasıl söylediğini veya küçük bir konuşma eylemini belirtmek için kullanılabilir.

Örneğin:

AYŞE
(fısıldayarak)
Kimseye söyleme.

Ancak burada önemli bir kural vardır:

Parantezleri gereğinden fazla kullanmamak gerekir.

Her cümlenin yanına:

(üzgün)
(kızgın)
(şaşkın)
(düşünerek)
(yavaşça)

yazmak senaryoyu hantallaştırır.

Çünkü oyuncuya sürekli nasıl oynaması gerektiğini söylemek yerine, mümkün olduğunca durumu ve eylemi göstermeyi tercih ederiz.

Örneğin:

Zayıf:

MEHMET
(çok üzgün bir şekilde)
Annem öldü.

Daha sinematografik:

Mehmet başını öne eğer.

MEHMET
Annem öldü.

---

12. GEÇİŞLER

Geçişler, bir sahneden veya görüntüden diğerine nasıl geçileceğini belirtmek için kullanılabilir.

Örneğin:

KESME:

KARARIR:

AÇILIR:

FADE OUT:

Fakat çağdaş senaryo yazımında önemli bir nokta vardır:

Her sahnenin arasına “KESME:” yazmak gerekli değildir.

Sahneler zaten birbirini takip eder.

Örneğin:

İÇ – EV – GECE

Ali pencereye yaklaşır.

---

DIŞ – SOKAK – GECE

Bir araba hızla geçer.

Bu iki sahne arasında teknik olarak bir kesme olduğu anlaşılır.

---

13. SENARYO SAYFASI NASIL OKUNUR?

Senaryo sayfasını yukarıdan aşağıya doğru okuruz.

Basitleştirilmiş şema şöyledir:

SAHNE BAŞLIĞI

↓

AKSİYON

↓

KARAKTER ADI

↓

DİYALOG

↓

AKSİYON

↓

KARAKTER ADI

↓

DİYALOG

Bunu şöyle düşünebilirsiniz:

NERESİ / NE ZAMAN?
↓
NE OLUYOR?
↓
Kİ KONUŞUYOR?
↓
NE SÖYLÜYOR?
↓
SONRA NE OLUYOR?

Bu aslında senaryonun temel okuma mantığıdır.

---

14. SENARYODA GÖRSEL DİL

Senaryo yazarı önemli bir şeyi sürekli kendisine sormalıdır:

“Bunu seyirci nasıl görecek veya duyacak?”

Örneğin:

Soyut anlatım

Ali geçmişte yaşadığı olayları düşünür ve büyük bir pişmanlık duyar.

Görsel anlatım

Ali eski fotoğrafı eline alır.
Fotoğraftaki genç kadına bakar.
Fotoğrafın arkasını çevirir.
Tarihi görür.
Gözleri dolar.
Fotoğrafı çekmeceye koyar.

İkinci anlatım sinema diline daha yakındır.

---

15. “KAMERA”YI NE KADAR YAZMALIYIZ?

Başlangıçta sık yapılan hatalardan biri, senaryoyu kamera kullanım talimatlarıyla doldurmaktır:

Kamera sağa döner.
Kamera yaklaşır.
Kamera yukarı çıkar.
Kamera karakterin arkasına geçer.

Bunlar bazı senaryo türlerinde ve çekim senaryolarında gerekli olabilir. Ancak spec script olarak adlandırılan, öncelikle hikâyeyi anlatmak için hazırlanan senaryolarda aşırı kamera talimatından kaçınmak genellikle daha iyi bir yaklaşımdır.

Örneğin:

Ali pencereye yaklaşır.

çoğu zaman yeterlidir.

Yönetmen ve görüntü yönetmeni bunun nasıl çekileceğini belirleyebilir.

---

16. STANDART SENARYO FORMATLARI

Senaryonun farklı kullanım amaçlarına göre farklı formatları vardır.

A. Spec Script

Hikâyeyi ve dramatik yapıyı ön plana çıkaran senaryo.

Genellikle:

• yapımcıya,
• yönetmene,
• senaryo yarışmasına,
• değerlendirme kuruluna

sunulmak üzere hazırlanır.

B. Shooting Script

Çekim aşamasına yönelik daha teknik senaryodur.

Burada:

• plan numaraları,
• kamera bilgileri,
• çekim ayrıntıları,
• sahne numaraları

gibi bilgiler daha fazla yer alabilir.

C. Televizyon Senaryosu

Dizi ve televizyon yapımlarında kullanılan senaryolardır.

Burada bölüm yapısı, süre, reklam kuşakları ve yapımın kendi üretim sistemi önem kazanabilir.

D. Kısa Film Senaryosu

Kısa sürede güçlü bir dramatik etki yaratması gerektiğinden özellikle:

ekonomi + yoğunluk + görsellik

önem kazanır.

---

17. ALTIN KURAL: SENARYO EKONOMİSİ

Senaryo yazarken şu soruyu sormak çok faydalıdır:

“Bu cümle gerçekten gerekli mi?”

Örneğin:

Ahmet yavaşça, dikkatlice, büyük bir özen göstererek kapıya doğru yürümeye başlar.

Bunun yerine:

Ahmet kapıya yürür.

Eğer yavaşlık hikâye açısından önemliyse:

Ahmet ağır adımlarla kapıya yürür.

Senaryo:

az kelimeyle çok görüntü üretme sanatıdır.

---

18. BİR SAHNENİN İSKELETİ

Şimdi bütün öğrendiklerimizi bir araya getirelim:

İÇ – EV / MUTFAK – SABAH

 

Ayşe mutfağa girer. Masanın üzerindeki telefona bakar.

 

Telefon çalar.

 

Ayşe bir an durur. Telefona uzanır.

 

AYŞE

Alo?

 

Karşı taraftan ses gelmez.

 

AYŞE

Kimsiniz?

 

Ayşe telefonu kulağından uzaklaştırır.

 

Ekrana bakar.

 

Numara görünmüyordur.

 

DIŞ – EVİN ÖNÜ – SABAH

 

Sokakta siyah bir araba beklemektedir.

Bu küçük örnekte bile:

• İÇ/DIŞ var.
• Mekân var.
• Zaman var.
• Aksiyon var.
• Karakter var.
• Diyalog var.
• Gizem var.
• Yeni sahneye geçiş var.

Ve dikkat ederseniz seyirciye:

“Ayşe korkmaya başladı.”

demedik.

Onun yerine:

“Ayşe telefonu kulağından uzaklaştırır. Ekrana bakar.”

dedik.

Duyguyu davranış üzerinden göstermeye çalıştık.

---

19. UYGULAMA — BİÇİMSEL OLARAK DOĞRU BİR SAHNE

Şimdi dersimizin uygulamasını yapalım.

Konu:

Uzun zamandır görüşmediği oğlundan telefon bekleyen yaşlı bir baba.

Sahne:

Akşam. Ev. Baba masada oturuyor. Telefonuna bakıyor. Telefon çalıyor. Fakat arayan oğlu değil.

Bunu senaryo biçiminde şöyle yazabiliriz:

İÇ – EV / SALON – AKŞAM

Murat, masanın başında tek başına oturur.

Telefonu masanın üzerindedir.

Ekrana bakar.

Telefon çalar.

Murat hemen telefonu eline alır.

Ekrandaki isme bakar.

Yüzündeki ifade değişir.

Aramayı cevaplar.

MURAT
Alo?

Kısa bir sessizlik.

MURAT
Buyurun.

Karşı taraftaki kişi konuşur.

Murat'ın yüzü düşer.

MURAT
Teşekkür ederim.

Telefonu kapatır.

Bir süre ekrana bakar.

Telefonu yeniden masaya bırakır.

Salondaki sessizlik devam eder.

Bu sahnede özellikle “Murat oğlundan telefon bekliyordu ama arayan oğlu değildi” diye açıklamadık. Seyircinin bunu davranışlardan ve sahnenin ilerleyen bölümlerinden anlamasını sağlayabiliriz.

---

20. ŞİMDİ ÖNEMLİ BİR AYRIM

Bu dersin sonunda üç farklı metin türünü birbirinden ayırabilmeliyiz:

ROMAN

Murat o akşam oğlunun aramasını bekliyordu. İçinde tarif edemediği bir özlem vardı.

ÖYKÜ

Telefon masanın üzerinde çaldı. Murat'ın kalbi hızlandı. Ekrana baktığında arayanın oğlu olmadığını gördü.

SENARYO

Telefon çalar.

Murat hızla telefonu alır.

Ekrana bakar.

Yüzündeki ifade değişir.

Aynı olay, üç farklı anlatım dili.

İşte senaryo yazımının temel meselelerinden biri budur.

---

21. DERS 2'NİN ÖZET FORMÜLÜ

Bu dersi tek bir formülle hatırlayabilirsiniz:

SAHNE BAŞLIĞI → AKSİYON → KARAKTER → DİYALOG → AKSİYON → YENİ SAHNE

Bir başka formülle:

NERESİ? → NE ZAMAN? → NE OLUYOR? → Kİ KONUŞUYOR? → NE SÖYLÜYOR? → SONRA NE OLUYOR?

Ve senaryo yazarı için belki en önemli soru:

“Seyirci bunu okuyacak mı, yoksa görecek ve duyacak mı?”

Sinema senaryosunda mümkün olduğunca ikinciyi hedefleriz.

---

Ders 2'nin küçük ödevi

Bir sonraki derse geçmeden önce şu sahneyi 5–10 satırlık bir senaryo biçiminde yazmanızı öneriyorum:

“Sabah evden çıkmak üzere olan bir kişi, kapının önünde kendisine bırakılmış küçük bir paket bulur. Paketin üzerinde yalnızca adı yazılıdır.”

Kurallar:

1.    Bir sahne başlığı yazın.

2.    En az üç aksiyon kullanın.

3.    Bir karakter kullanın.

4.    En az bir diyalog yazın.

5.    Seyirciye doğrudan “şaşırdı/korktu/merak etti” demek yerine mümkün olduğunca davranışla gösterin.

Siz bu sahneyi yazdığınızda öğretmen gibi satır satır değerlendirebilir; biçim, görsellik, diyalog, aksiyon ve senaryo dilini ayrı ayrı puanlayabiliriz.

*

DIŞ-APARTMAN / KAPI ÖNÜ- SABAH

SABAHATTİN

(Kapının önündeki pakete doğru eğilir.)

Tamam. Benim ismim yazılı. Tahmin ettiğim gibi paket bana ait

(Cebinden telefonu çıkarır. Telefonu, üzerinde hızla parmaklarını gezdirdikten sonra kulağına getirir.)

Alo! Aliciğim paketi bırakmışsın. Çok teşekkür ederim.

Uğrasaydın. Kahvemi içerdin.

Öyle mi? Benim de selâmlarımı söyle.

*

Çok iyi bir ilk deneme. Özellikle sahne başlığı, aksiyon, karakter ve diyalog unsurlarını aynı sahnede kullanmışsınız. Şimdi bunu bir senaryo eğitmeni gibi değerlendirelim.

1. En önemli düzeltmeler

Sahne başlığı:

Sizin yazdığınız:

DIŞ-APARTMAN / KAPI ÖNÜ- SABAH

Standartlaştırılmış biçimi:

DIŞ – APARTMAN / KAPI ÖNÜ – SABAH

Burada DIŞ – MEKÂN – ZAMAN düzenini koruyoruz.

---

2. Parantez kullanımınız

Siz:

(Kapının önündeki pakete doğru eğilir.)

yazmışsınız.

Bu aslında parantez içi değil, aksiyon betimlemesi olmalıdır.

Daha uygun:

Sabahattin kapının önündeki pakete doğru eğilir.

Çünkü bu, karakterin konuşma biçimini değil, gerçekleştirdiği eylemi anlatıyor.

Aynı durum şu cümleniz için de geçerli:

(Cebinden telefonu çıkarır. Telefonu, üzerinde hızla parmaklarını gezdirdikten sonra kulağına getirir.)

Bu da parantez olmamalı.

---

3. “Tahmin ettiğim gibi...” cümlesi

Sizin cümleniz:

Tamam. Benim ismim yazılı. Tahmin ettiğim gibi paket bana ait.

Burada küçük bir senaryo problemi var.

Eğer paketin üzerinde Sabahattin'in adı yazıyorsa, “paket bana ait” sonucunu çıkarması doğal. Fakat:

“Tahmin ettiğim gibi”

ifadesi seyircide şu soruyu doğurabilir:

Neyi tahmin etmişti?

Eğer önceki sahnelerde bununla ilgili bilgi verilmediyse, cümle havada kalabilir.

Daha doğal bir kullanım:

SABAHATTİN
Benim ismim yazıyor. Demek paket bana.

Ya da karakterin kişiliğine göre:

SABAHATTİN
Hah! Benim ismim. Tahmin ettiğim gibi.

---

4. “Aliciğim” çok güzel bir ayrıntı

Burada karakter ilişkisi ortaya çıkıyor:

“Aliciğim paketi bırakmışsın.”

Bu tek cümle bize Ali ile Sabahattin arasında bir tanışıklık ve yakınlık olduğunu düşündürüyor.

Fakat konuşmanın doğal akması için virgül kullanabiliriz:

SABAHATTİN
Alo! Aliciğim, paketi bırakmışsın. Çok teşekkür ederim.

---

5. “Uğrasaydın. Kahvemi içerdin.”

Bu bölüm özellikle hoşuma gitti.

Çünkü karakter hakkında bilgi veriyor.

Sabahattin:

• misafirperver,
• karşısındakini ağırlamaktan hoşlanan,
• Ali ile samimi bir ilişkisi olan

bir kişi izlenimi veriyor.

Üstelik bunu açıklama yapmadan diyalog yoluyla gösteriyorsunuz.

---

Düzeltilmiş biçimi

Şimdi sizin sahnenizi mümkün olduğunca sizin anlatımınızı koruyarak, yalnızca senaryo biçimine uygun hâle getirelim:

DIŞ – APARTMAN / KAPI ÖNÜ – SABAH

Sabahattin kapının önündeki pakete doğru eğilir.

SABAHATTİN
Tamam. Benim ismim yazılı. Demek paket bana.

Cebinden telefonunu çıkarır. Hızla bir numara tuşlar ve telefonu kulağına götürür.

SABAHATTİN
Alo! Aliciğim, paketi bırakmışsın. Çok teşekkür ederim.

Bir an durur.

SABAHATTİN
Uğrasaydın. Kahvemi içerdin.

Dinler.

SABAHATTİN
Öyle mi? Benim de selâmlarımı söyle.

Puanım: 8/10

Neden 8?

• Sahne başlığı: iyi
• Mekân ve zaman: doğru
• Aksiyon: iyi
• Diyalog: doğal
• Karakter ilişkisi: başarılı
• Parantez kullanımı: düzeltilmeli
• Görsel anlatım: biraz daha geliştirilebilir
• Senaryo formatı: temel olarak doğru

En önemli kazanımınız

Siz farkında olarak veya olmayarak “karakteri konuşturarak tanıtma” yoluna girmişsiniz. Bu, senaryo yazımında önemli bir beceridir.

Örneğin:

“Uğrasaydın. Kahvemi içerdin.”

Bu iki kısa cümle, uzun bir karakter tasvirinden daha fazla şey anlatabiliyor.

Bir sonraki aşamada artık sadece “biçim” değil, sahnenin dramatik gücü üzerinde çalışabiliriz: aynı sahneyi merak, çatışma, gizem ve gerilim taşıyan bir sahneye nasıl dönüştürebileceğimizi görebiliriz.

***05.10.2026