YAPAY ZEKÂ İLE YAPILAN ÇALIŞMALAR
Chat-GPT, Gemini, Claude
.
30.9.26
Teknik Standart
 |
Master Scene Formatına Göre
Senaryo Yazarken Uygulanabilecek
Teknik Standart
Amerikan Master Scene Format’ını,
senaryo yazarken doğrudan uygulanabilecek bir “teknik standart” olarak; sayfa
düzeninden sahne anatomisine, diyalogdan geçişlere ve özel işaretlere kadar
sistematik biçimde açıklayacağım. Ayrıca Türkiye’de kullanılan senaryo
alışkanlıklarıyla karışabilecek noktaları da ayıracağım.
1. Master
Scene Format nedir?
Master Scene Format, özellikle
Amerikan sinema ve televizyon senaryolarında kullanılan standart senaryo
biçimidir.
Temel mantığı şudur:
Senaryo, filmin nasıl çekileceğini
ayrıntılı biçimde tarif eden bir çekim senaryosu değil; hikâyenin ekranda
görülen ve duyulan hâlini anlatan bir metindir.
Bu nedenle senaryoda öncelik:
1.
Ne görüyoruz?
2.
Ne duyuyoruz?
3.
Kim ne söylüyor?
4.
Nerede ve ne zaman oluyor?
5.
Sahne dramatik olarak neyi
değiştiriyor?
sorularına verilir.
Master Scene Format'ın temel yapı
taşları:
SAHNE BAŞLIĞI
AKSİYON
KARAKTER ADI
Diyalog.
AKSİYON
KARAKTER ADI
Diyalog.
Örneğin:
INT. MUTFAK –
GECE
Ayşe mutfakta
tek başına oturur. Masanın üzerindeki telefona bakar.
Telefon
titrer.
Ayşe ekrana
uzanır.
AYŞE
Alo?
Karşı taraftan
gelen sesi duyunca yüzü değişir.
Bu, Master Scene Format'ın en temel
anatomisidir.
2. Sayfa
boyutu
Amerikan standartlarında temel
sayfa ölçüsü:
8.5 × 11 inç
Yaklaşık olarak:
21,59 × 27,94 cm
Bu, Amerikan Letter kâğıt
ölçüsüdür.
A4 ile aynı değildir.
Türkiye'de A4:
21 × 29,7 cm
olmasına rağmen senaryo yazılımında
Amerikan senaryo formatı seçildiğinde sayfa düzeni genellikle Amerikan
standardına göre hazırlanır.
Senaryo yazılımları bu ölçüleri
otomatik olarak düzenlediği için elle cetvelle ayarlama yapmak genellikle
gerekmez.
3. Yazı
tipi
En yaygın standart:
Courier 12 pt
Özellikle:
Courier 12
veya
Courier Prime 12
kullanılır.
Courier'ın kullanılmasının tarihsel
nedeni yalnızca estetik değildir. Monospaced, yani her karakterin yaklaşık aynı
yatay genişliği kaplaması, senaryo sayfası ile ekran süresi arasında tarihsel
bir ilişki kurulmasını sağlamıştır.
Geleneksel yaklaşık kabul:
1 senaryo sayfası ≈ 1 dakika
ekran süresi
Ancak bu kesin bir matematik
kuralı değildir.
Bir aksiyon sahnesi ile yoğun
diyalog sahnesinin aynı sayfa uzunluğu aynı ekran süresini vermeyebilir.
Kaçınılması
gerekenler
Standart bir Amerikan senaryosunda
genellikle:
- Times New Roman
- Arial
- Calibri
- Verdana
- 10 veya 11 punto yazı
kullanılmaz.
Senaryo yazılımı kullanıyorsanız
doğrudan:
Screenplay / Screenplay (US) /
Master Scene Format
şablonlarından birini seçmek en
güvenlisidir.
4. Sayfa
kenar boşlukları
Burada önemli bir ayrım var:
Senaryoda bütün metin aynı
genişlikte kullanılmaz.
Örneğin aksiyon metni ile diyalog
bloğunun genişliği farklıdır.
Yaklaşık geleneksel Amerikan
düzeninde:
|
Bölüm |
Yaklaşık
yerleşim |
|
Sol kenar |
1–1,5 inç |
|
Sağ kenar |
yaklaşık 1 inç |
|
Aksiyon |
daha geniş metin alanı |
|
Karakter adı |
sayfanın ortasına yakın |
|
Diyalog |
aksiyondan daha dar |
Profesyonel yazılımlar bu değerleri
otomatik yönetir.
Bu nedenle Writer veya Word'de
her paragrafı elle boşluklandırmak yerine Final Draft, Fade In, WriterDuet,
Arc Studio vb. bir senaryo formatı kullanmak daha doğru olur.
5. Satır
aralığı
Courier 12 ile birlikte standart
senaryo düzeninin karakteristik özelliklerinden biri sıkı ve
standartlaştırılmış satır düzenidir.
Normal bir roman paragrafındaki
gibi:
1,5 satır
2 satır
1 satır
şeklinde serbest bir düzen
kullanılmaz.
Senaryo yazılımı:
- satır yüksekliğini,
- paragraf öncesi/sonrasını,
- karakter adının konumunu,
- diyalog genişliğini,
- sayfa kırılmalarını
otomatik ayarlar.
Dolayısıyla pratik tavsiye:
Satır aralığını elle
değiştirmeyin. Senaryo şablonunun varsayılanını kullanın.
6.
Senaryonun temel sıralaması
Master Scene Format'ta bir sahnenin
temel sıralaması şöyledir:
1. Sahne
başlığı
INT. EV –
SALON – GECE
2. Aksiyon
Mehmet
pencerenin önünde durur. Dışarıdaki yağmuru izler.
3. Karakter
adı
MEHMET
4. Diyalog
Gitmemiz
gerekiyor.
5. Gerekiyorsa
parantez içi açıklama
MEHMET
(fısıldayarak)
Gitmemiz
gerekiyor.
6. Yeni
aksiyon
Kapı üç kez
çalınır.
7. Yeni
karakter / diyalog
AYŞE
Kim o?
Bütün senaryo bu temel yapı
taşlarının farklı kombinasyonlarından oluşur.
7. SAHNE
BAŞLIĞI — Scene Heading / Slugline
Sahne başlığı sahnenin nerede ve
ne zaman gerçekleştiğini belirtir.
En temel biçimi:
INT./EXT. YER
– ZAMAN
INT.
Interior = İç
INT. EV – GECE
İç mekândır.
EXT.
Exterior = Dış
EXT. PARK –
GÜNDÜZ
Dış mekândır.
8. Sahne
başlığının üç temel unsuru
INT. OTEL
ODASI – GECE
Burada:
INT. → iç mekân
OTEL ODASI → yer
GECE → zaman
9. Zaman
ifadeleri
En temel zaman tanımları:
DAY
NIGHT
MORNING
EVENING
LATER
MOMENTS LATER
CONTINUOUS
SAME
Türkçe senaryoda bunları
Türkçeleştirerek:
GÜNDÜZ
GECE
SABAH
AKŞAM
BİRAZ SONRA
ANLAR SONRA
DEVAM
şeklinde kullanabilirsiniz; ancak Amerikan
endüstri standardına teslim edilecek İngilizce senaryoda İngilizce karşılıkları
kullanılır.
Örneğin:
INT. KAHVEHANE
– MORNING
10. Zamanın
sahne başlığındaki işlevi
Zaman yalnızca “saat kaç?” sorusunu
cevaplamaz.
Aynı zamanda hikâyenin zamansal
sürekliliğini belirtir.
Örneğin:
INT. HASTANE –
NIGHT
Sonraki sahne:
EXT. HASTANE –
NIGHT
Aynı zaman diliminde farklı bir
mekâna geçtiğimizi gösterir.
11. Aksiyon
/ Action
Aksiyon, kameranın veya seyircinin görebileceği
ve duyabileceği şeyleri anlatır.
Örneğin:
Ahmet kapıyı
açar.
İçeri girer.
Masanın
üzerindeki fotoğrafı görür.
Donup kalır.
Bunlar görselleştirilebilir.
Buna karşılık:
Ahmet
çocukluğundaki travmalarını düşünür.
doğrudan ekranda görülemeyen bir iç
düşüncedir.
Bunun yerine bunu görsel/işitsel
davranışa dönüştürmek gerekir:
Ahmet
fotoğrafa bakar.
Parmakları
titrer.
Fotoğrafı ters
çevirir.
12. Aksiyon
zamanının temel ilkesi
Senaryo aksiyonu çoğunlukla şimdiki
zamanda yazılır.
Yanlış yaklaşım:
Ahmet kapıyı
açtı ve içeri girdi.
Standart Amerikan senaryo dili:
Ahmet kapıyı
açar ve içeri girer.
İngilizce:
Ahmet opens
the door and enters.
13. Aksiyon
paragrafları
Aksiyonun büyük bloklar hâlinde
yazılması okunabilirliği azaltır.
Örneğin:
Ahmet eve
girer. Montunu çıkarır. Mutfağa gider. Buzdolabını açar. İçeride hiçbir şey
olmadığını görünce kapatır ve salona geçer.
Bunun yerine:
Ahmet eve
girer.
Montunu
çıkarır.
Mutfağa geçer.
Buzdolabını
açar.
Boştur.
Kapatır.
Senaryo okunabilirliği çok
önemlidir.
14.
Aksiyonun “görsel” olması
Senaryo edebiyat ile sinema
arasında önemli bir fark taşır.
Roman:
Mehmet kendisini çok yalnız
hisseder.
Senaryo:
Mehmet
kalabalık masanın ucunda tek başına oturur.
Kimse ona
bakmaz.
Telefonunu
çıkarır.
Ekranda
yalnızca bir isim vardır:
ANNE.
İkinci örnek sinematik olarak daha
işlevseldir.
15.
Karakter adı — Character Cue
Diyalogdan önce karakterin adı BÜYÜK
HARFLERLE yazılır.
MEHMET
Ben gidiyorum.
İlk kez karakteri tanıtırken de
genellikle büyük harf kullanılır:
Kapı açılır.
MEHMET,
40'larında, yorgun yüzlü bir adam, içeri girer.
İlk tanıtımdan sonra normal
biçimde:
Mehmet masaya
oturur.
16.
Karakter adının özel durumları
Karakter henüz gerçek adıyla
tanınmıyorsa:
GARSON
POLİS
YAŞLI ADAM
KÜÇÜK KIZ
gibi tanımlayıcılar kullanılabilir.
Daha sonra karakterin adı
öğrenilirse:
MEHMET
olarak devam edilebilir.
17. Diyalog
Diyalog karakterin söylediği
sözlerdir.
AYŞE
Nereye
gidiyorsun?
MEHMET
Bilmiyorum.
AYŞE
Yalan söyleme.
Diyalog mümkün olduğunca:
- karaktere özgü,
- doğal,
- dramatik,
- kısa,
- sahneye hizmet eden
bir yapıda olmalıdır.
18. Diyalog
yazarken önemli ilke
Senaryoda insanların gerçek
hayattaki konuşmalarını kelimesi kelimesine yazmak her zaman iyi sonuç vermez.
Gerçek konuşma:
Ee... yani... şey... aslında ben...
bilmiyorum...
Senaryo konuşması:
MEHMET
Bilmiyorum.
gereksiz konuşma temizlenir.
19.
Parenthetical — Parantez içi
Karakter adının altında ve
diyalogdan önce kullanılabilir.
MEHMET
(fısıldayarak)
Git.
veya:
AYŞE
(gülümser)
Sen hâlâ
buradasın.
Ancak parantez aşırı
kullanılmamalıdır.
Kötü kullanım:
MEHMET
(kızgın)
(sinirli)
(bağırarak)
(sesini
yükselterek)
Beni dinle!
Senaryo yazarı oyuncunun her
duygusal hareketini yönetmeye çalışmamalıdır.
20.
Parenthetical ne zaman kullanılır?
Özellikle:
- söyleyiş biçimi önemliyse,
- sözün anlamı belirsizse,
- sahnede fiziksel bir hareketle birlikte söyleniyorsa.
Örneğin:
AYŞE
(telefonda)
Alo?
Ama:
MEHMET
(hüzünlü bir
şekilde)
Ben çok
üzgünüm.
gibi açıklamalar çoğu zaman
gereksizdir.
Duyguyu mümkünse aksiyonla
gösterin.
21.
Görseller
Senaryoda “görsel” iki farklı anlam
taşıyabilir.
A. Görüntünün
kendisi
Örneğin:
Güneş doğar.
İstanbul
Boğazı'nın üzerinde sis vardır.
B. Görsel
materyal / ekran
Örneğin:
Telefon
ekranında bir mesaj belirir:
"GELME."
Bunun için farklı teknik biçimler
kullanılabilir.
22. Ekranda
görünen yazılar
Örneğin:
Telefon
ekranında:
"BENİ
ARA."
veya:
ON SCREEN
BENİ ARA.
Kullanılan yöntem senaryonun ve
yapımın stiline göre değişebilir.
23. SUPER
Ekranın üzerinde bilgi yazısı
belirdiğinde:
SUPER: PARIS,
1944
Örneğin tarih ve yer vermek için
kullanılabilir.
SUPER:
İSTANBUL – 1987
24. TITLE
CARD
Başlık kartı:
TITLE CARD:
ÜÇ YIL ÖNCE
gibi kullanılabilir.
25. INSERT
Belirli bir nesne veya ayrıntının
özellikle gösterilmesi gerektiğinde:
INSERT –
FOTOĞRAF
Fotoğrafta
genç bir Mehmet ve annesi vardır.
Ancak modern spec scriptlerde her
kamera ayrıntısını INSERT, CLOSE ON, ANGLE ON gibi
ifadelerle belirtmek genellikle gereksizdir.
26. Kamera
talimatları
Master Scene / Spec Script ile
Shooting Script arasındaki en önemli farklardan biri budur.
Master Scene Format'ta genellikle:
CLOSE UP ON
PAN TO
DOLLY IN
TRACKING SHOT
ANGLE ON
CAMERA MOVES
gibi kamera talimatları minimumda
tutulur.
Çünkü spec script:
“Kameraman ne yapacak?”
sorusundan çok:
“Seyirci ne görecek?”
sorusuna odaklanır.
27. Ne
zaman kamera yönlendirmesi kullanılabilir?
Hikâye açısından vazgeçilmezse
kullanılabilir.
Örneğin:
We PUSH IN on
the photograph.
It's Mehmet's
mother.
Ama bunu sürekli yapmak:
CLOSE UP ON
MEHMET.
PAN LEFT.
DOLLY BACK.
CUT TO:
CLOSE UP ON
PHONE.
PAN RIGHT.
metni bir çekim senaryosuna
dönüştürür.
28. CUT TO:
gerekli mi?
Eski senaryo yazımında:
CUT TO:
çok daha sık görülürdü.
Modern spec scriptlerde çoğu zaman
sahne başlığının kendisi geçişi zaten gösterdiği için kullanılmaz.
Örneğin:
INT. EV –
NIGHT
...
EXT. SOKAK –
NIGHT
Mehmet dışarı
çıkar.
Burada ayrıca:
CUT TO:
yazmak çoğunlukla gereksizdir.
29.
Geçişler — Transitions
En yaygın geçişler:
CUT TO:
FADE IN:
FADE OUT.
DISSOLVE TO:
SMASH CUT TO:
MATCH CUT TO:
FADE TO:
CUT TO:
Normal kesme.
FADE IN:
Filmin başlangıcında:
FADE IN:
FADE OUT:
Sona doğru:
FADE OUT.
DISSOLVE TO:
Bir görüntünün diğerine eriyerek
geçmesi.
SMASH CUT TO:
Özellikle sert/çarpıcı bir kesme.
Örneğin:
INT. HASTANE –
NIGHT
Sessizlik.
SMASH CUT TO:
EXT. KONSER
ALANI – DAY
On binlerce
kişi bağırmaktadır.
Bunlar ancak dramatik bir gerekçesi
varsa kullanılmalıdır.
30. V.O. —
Voice Over
Karakterin sesi görüntü dışında
duyuluyorsa:
MEHMET (V.O.)
Babam
öldüğünde on yaşındaydım.
V.O. = Voice Over
Örneğin anlatıcı sesi.
31. O.S. —
Off Screen
Karakter sahnede değildir ama sesi
mekânın içinden gelir:
AYŞE (O.S.)
Mehmet!
Ayşe başka odadaysa:
AYŞE (O.S.)
Buraya gelir
misin?
32. O.C. —
Off Camera
Bazı senaryolarda O.C. de
kullanılır.
Ancak modern Amerikan senaryo
yazımında O.S. daha yaygın tercih edilir.
33. CONT'D
Aynı karakterin konuşması aksiyon
nedeniyle bölündüğünde kullanılabilir.
Örneğin:
MEHMET
Ben sana
söylemek—
Kapı açılır.
MEHMET
(CONT'D)
—istediğim şey
bu değildi.
Ancak senaryo yazılımları bunu
otomatik de yönetebilir.
34.
CONTINUOUS
Sahnenin zaman açısından önceki
sahneyle kesintisiz devam ettiğini belirtmek için:
INT. MUTFAK –
NIGHT
...
EXT. SOKAK –
CONTINUOUS
kullanılabilir.
35. LATER
Aynı mekânda daha sonra:
INT. MUTFAK –
LATER
Örneğin:
INT. EV –
NIGHT
...
INT. EV –
LATER
36. SAME
Bazı senaryolarda:
INT. MUTFAK –
SAME
gibi kullanımlar görülebilir.
Fakat modern senaryoda SAME kullanımı
çoğu durumda gereksizdir. Zaman bilgisini açık yazmak daha anlaşılır olabilir.
37.
FLASHBACK
Geçmişe geçiş:
FLASHBACK –
INT. EV – DAY
veya:
INT. EV – DAY
– FLASHBACK
Ancak flashback'in teknik yazımı
projenin yapısına göre değişebilir.
Daha önemlisi, flashback'in hikâyesel
olarak gerekli olmasıdır.
38. DREAM
SEQUENCE
Rüya sekansı:
DREAM SEQUENCE
ile başlayabilir.
Ardından:
EXT. ORMAN –
NIGHT
gibi sahneler gelir.
Sonunda:
END DREAM
SEQUENCE
kullanılabilir.
Fakat burada da gereksiz teknik
etiketleme yerine görüntünün kendisiyle rüya hissini vermek tercih edilebilir.
39. MONTAGE
Birden fazla kısa görüntünün bir
araya getirilmesi:
MONTAGE –
MEHMET'İN YENİ HAYATI
— Mehmet yeni
evine taşınır.
— Duvarlara
tablolar asar.
— Sabah koşuya
çıkar.
— Bir kafede
tek başına oturur.
Sonra:
END MONTAGE
veya yeni sahne başlığı.
40. SERIES
OF SHOTS
Montaj kadar kapsamlı olmayan,
birbirini takip eden kısa görüntüler:
SERIES OF
SHOTS
— Telefon
çalar.
— Mehmet
bakmaz.
— Telefon
tekrar çalar.
— Mehmet
sonunda telefonu açar.
41.
Seslerin yazılması
Senaryo yalnızca görsel değildir.
Duyulan sesler de yazılır.
Örneğin:
GÖK GÜRÜLTÜSÜ.
Kapı KÜT diye
kapanır.
Özellikle önemli ses efektleri
büyük harfle yazılabilir.
42. SFX
Sound Effect
Ses efekti için:
SFX: Gök
gürültüsü.
kullanılabilir.
Fakat her ses için SFX yazmak
gerekli değildir.
Daha doğal:
Gök gürültüsü
patlar.
43. Müzik
Müzik hikâye açısından önemliyse:
Müzik başlar.
veya:
RADYO
Eski bir caz
parçası çalar.
Belirli bir şarkı kullanılacaksa:
"ŞARKI
ADI" çalmaya başlar.
Ancak senaryo metnine telif
haklarıyla ilgili varsayımlar eklenmemelidir.
44.
Kısaltmalar
En sık karşılaşacağınız
kısaltmalar:
|
Kısaltma |
Anlam |
|
INT. |
Interior – İç |
|
EXT. |
Exterior – Dış |
|
V.O. |
Voice Over |
|
O.S. |
Off Screen |
|
O.C. |
Off Camera |
|
CONT'D |
Continued |
|
SFX |
Sound Effect |
|
POV |
Point of View |
|
B.G. |
Background |
|
F.G. |
Foreground |
|
INSERT |
Ayrıntı görüntüsü |
|
MONTAGE |
Montaj |
|
SUPER |
Ekran yazısı |
45. POV
Point of View
Bir karakterin gördüğü açı.
Örneğin:
MEHMET'S POV:
Koridorun
sonunda Ayşe durmaktadır.
Ancak bunu da gerektiği yerde
kullanmak gerekir.
46. B.G. ve
F.G.
B.G. = Background
Arka plan.
F.G. = Foreground
Ön plan.
Örneğin:
Mehmet F.G.'de
durur.
B.G.'de
polisler arabaya yaklaşır.
Ancak modern senaryo yazımında
bunların da aşırı kullanılması gerekmez.
47. Büyük
harf kullanımı
Amerikan senaryo formatında büyük
harfler özellikle belirli durumlarda kullanılır.
Karakter ilk
tanıtıldığında:
MEHMET, 42,
yorgun gözlü bir adam, içeri girer.
Önemli
seslerde:
KAPI ÇARPAR.
Bazen önemli
nesnelerde:
Mehmet
masadaki TABANCAYI görür.
Ama her kelimeyi büyük harfle
yazmak yanlış olur.
48.
Noktalama işaretleri
Senaryo da sonuçta bir metindir ve
normal noktalama kurallarını kullanır:
- nokta .
- virgül ,
- iki nokta :
- noktalı virgül ;
- soru işareti ?
- ünlem !
- üç nokta ...
- kısa çizgi / uzun çizgi
- parantez ()
Ancak bunların kullanımı edebi
gösteriş için değil, okuma ritmi ve anlam için olmalıdır.
49. Üç
nokta
Karakterin cümlesinin yarıda
kalmasını gösterebilir:
AYŞE
Ben sadece...
Mehmet ona
bakar.
AYŞE
Boş ver.
Ancak her tereddütte üç nokta
kullanmak metni gereksiz biçimde yavaşlatır.
50. Tire /
kesilme
Bir karakterin sözü başka biri
tarafından kesiliyorsa:
MEHMET
Ama ben—
AYŞE
Yeter!
Buradaki em dash (—)
kesilmeyi gösterebilir.
51. Senaryo
yazarken “kamera görür” mantığı
Önemli bir prensip:
Kamera karakterin zihnini
okuyamaz.
Örneğin:
Mehmet,
Ayşe'nin kendisini artık sevmediğini anlar.
Bu doğrudan görsel değildir.
Bunu davranışla göstermek daha
sinematiktir:
Mehmet Ayşe'ye
yaklaşır.
Ayşe geri
çekilir.
Mehmet durur.
Seyirci sonucu kendisi çıkarır.
52. İç
monolog nasıl yazılır?
Doğrudan düşünce yazmak yerine
birkaç yöntem vardır.
Voice-over:
MEHMET (V.O.)
Buradan
gitmeliydim.
Görsel
davranış:
Mehmet bavula
bakar.
Sonra
pencereye.
Bavulun
fermuarını kapatır.
İkinci yöntem çoğu zaman daha
sinematiktir.
53. Telefon
konuşmaları
Örneğin:
MEHMET
Alo?
AYŞE (V.O.)
Neredesin?
MEHMET
Evdeyim.
Karşı taraf görünmüyorsa V.O.
kullanılabilir.
İki karakter de farklı mekânlarda
gösteriliyorsa:
INTERCUT –
MEHMET / AYŞE
Mehmet
telefonu kulağına götürür.
AYŞE
Alo?
MEHMET
Benim.
54.
INTERCUT
İki mekân arasında gidip gelen
telefon konuşmalarında kullanılabilir.
Örneğin:
INTERCUT –
MEHMET'S APARTMENT / AYŞE'S CAR
MEHMET
Neredesin?
AYŞE
Yoldayım.
MEHMET
Nereye?
Ayşe susar.
Bu şekilde her replikten önce
tekrar tekrar sahne başlığı yazmak gerekmez.
55. Telefon
konuşmalarında diğer yöntem
Konuşan kişi yalnızca duyuluyorsa:
AYŞE (V.O.)
Beni duyuyor
musun?
Konuşan kişi fiziksel olarak başka
mekândaysa:
AYŞE (O.S.)
Mehmet!
Aradaki fark bağlama bağlıdır.
56. Sahne
geçişleri
Bir sahne genellikle:
INT. EV –
NIGHT
ile başlar.
Sahne biter ve yeni sahne:
EXT. SOKAK –
NIGHT
ile başlar.
Bu geçiş, Master Scene Format'ın en
önemli özelliklerinden biridir.
Her sahnenin kendi slugline'ı
vardır.
57.
Slugline
“Slugline” iki farklı bağlamda
kullanılabilir.
En yaygın anlamı sahne başlığıdır:
INT. MUTFAK –
NIGHT
Bazı senaryolarda ara başlık/eylem
başlığı anlamında da kullanılabilir.
Bu nedenle bağlam önemlidir.
58. Scene
Heading ile Action arasındaki fark
Yanlış:
Evde, gece.
Mehmet
mutfakta oturur.
Daha standart:
INT. EV –
MUTFAK – NIGHT
Mehmet
mutfakta oturur.
59. Alt
mekânlar
Örneğin:
INT. APARTMENT
– KITCHEN – NIGHT
veya:
INT. MEHMET'S
APARTMENT – KITCHEN – NIGHT
Burada mekânın dramatik olarak
önemli olan kısmı belirtilir.
60. Aynı
mekânda farklı bölüm
Bir evde:
INT. MEHMET'S
APARTMENT – LIVING ROOM – NIGHT
Sonra:
INT. MEHMET'S
APARTMENT – BEDROOM – NIGHT
Bu, yeni bir sahne olarak
değerlendirilebilir.
61. “Master
Scene” yaklaşımının özü
Master Scene Format'ta her sahne
esas olarak:
NEREDE + NE ZAMAN + NE OLUYOR?
üçlüsü üzerine kuruludur.
Örneğin:
INT. POLICE
STATION – INTERROGATION ROOM – NIGHT
Mehmet masanın
bir tarafında oturur.
Karşısındaki
POLİS dosyayı açar.
POLİS
Bunu daha önce
gördün mü?
Mehmet
fotoğrafa bakar.
MEHMET
Hayır.
Polis
fotoğrafı masaya bırakır.
POLİS
Yalan
söylüyorsun.
Bu kısa bölümde bütün temel yapı
taşlarını görüyoruz.
62. Bir
sahnenin teknik anatomisi
Bir Master Scene sahnesini şu şema
ile düşünebilirsiniz:
┌──────────────────────────────────┐
│ SAHNE
BAŞLIĞI │
│ INT./EXT. +
YER + ZAMAN │
├──────────────────────────────────┤
│ │
│ AKSİYON │
│ Görünen /
duyulan olaylar │
│ │
├──────────────────────────────────┤
│ KARAKTER
ADI │
│ │
│ Diyalog │
│ │
├──────────────────────────────────┤
│ AKSİYON │
│ │
├──────────────────────────────────┤
│ KARAKTER
ADI │
│
(Parenthetical) │
│ Diyalog │
│ │
├──────────────────────────────────┤
│ AKSİYON │
├──────────────────────────────────┤
│ YENİ SAHNE
BAŞLIĞI │
└──────────────────────────────────┘
63.
Senaryonun “çekim senaryosu” olmadığı unutulmamalı
Bu ayrım çok önemlidir.
Spec / Master
Scene Script
Hikâyeyi anlatır.
Mehmet
pencereye yaklaşır.
Shooting
Script
Çekim planını da içerebilir:
CLOSE UP –
MEHMET
Mehmet
pencereye yaklaşır.
CAMERA TRACKS
WITH HIM.
Bir senaryo yazarı ilk taslakta
sürekli kamera hareketleri yazarsa metni gereksiz şekilde teknikleştirebilir.
64. Kamera
yerine görsel sonuç
Örneğin:
KAMERA
TELEFONA YAKLAŞIR.
yerine:
Telefon
ekranında bir mesaj belirir:
"SAKIN
GELME."
İkincisi seyirci açısından daha
önemlidir.
65. Sahne
numaraları
İlk senaryo taslağında genellikle:
1. INT. EV –
NIGHT
gibi sahne numarası kullanılmaz.
Senaryo yapım aşamasına geçtiğinde:
1.
2.
3.
gibi sahne numaraları eklenebilir.
Bu özellikle:
- çekim planı,
- prodüksiyon,
- çağrı kâğıtları,
- revizyonlar
açısından önemlidir.
66.
Revision / Revizyon işaretleri
Çekim senaryosu aşamasında
revizyonlar farklı renkli sayfalarla veya özel işaretlerle takip edilebilir.
Örneğin:
- White
- Blue
- Pink
- Yellow
- Green
- Goldenrod
- Buff
- Salmon
- Cherry
gibi geleneksel Amerikan
prodüksiyon revizyon sistemleri bulunur.
Ancak bunlar senaristin ilk spec
draftını yazarken kullanacağı şeyler değildir.
67. Sayfa
numaraları
İlk senaryo taslağında genellikle
kapak sayfası:
TITLE
Written by
Author Name
şeklindedir.
Sayfa numarası genellikle senaryo
gövdesinin sayfalarında kullanılır.
Profesyonel senaryo yazılımları
bunu otomatik yapar.
68. Kapak
sayfası
Basit Amerikan senaryo kapağı:
THE LAST NIGHT
Written by
JOHN SMITH
Alt kısımda iletişim bilgileri gibi
bilgiler, gönderim kurallarına göre ayrıca bulunabilir.
Kapakta gereksiz grafik, görsel ve
tasarım kullanılmaması genellikle daha uygundur.
69. Başlık
sayfası ile senaryo metni arasındaki fark
Kapak:
- Senaryo adı
- Yazar
- Gerekliyse iletişim bilgileri
Senaryo:
- FADE IN:
- Sahne başlıkları
- Aksiyon
- Karakter
- Diyalog
- Geçişler
70. FADE
IN:
Geleneksel senaryonun ilk satırı:
FADE IN:
olabilir.
Ardından:
EXT. İSTANBUL
– DAWN
Şehir henüz
uyanmaktadır.
Modern senaryolarda bu kullanım
hâlâ yaygındır, fakat her senaryoda zorunlu değildir.
71.
Senaryonun sonu
Geleneksel biçimde:
FADE OUT.
veya:
THE END
görülebilir.
Modern profesyonel senaryolarda THE
END her zaman gerekli değildir.
72. “We see
/ We hear” kullanımı
Yeni başlayanların sık yaptığı bir
hata:
We see Mehmet
walking down the street.
Bu yerine doğrudan:
Mehmet caddede
yürür.
yazmak daha temizdir.
Aynı şekilde:
We hear a
gunshot.
yerine:
Bir silah sesi
patlar.
daha doğrudan olabilir.
73.
Hikâyeyi anlatmak yerine göstermek
Senaryonun en önemli
prensiplerinden biri:
SHOW, DON'T TELL
Örneğin:
Mehmet çok
zengindir.
yerine:
Mehmet'in
garajında üç lüks otomobil durur.
Şoförü kapıyı
açar.
Seyirci zenginliği görür.
74. Ama her
şeyi görselleştirmek zorunda değilsiniz
Senaryo yalnızca görüntü değildir.
Örneğin:
Bir bebek
ağlar.
Uzakta siren
sesleri yükselir.
Kapı
arkasından bir kadın bağırır.
İşitsel bilgiler de dramatik olarak
kullanılabilir.
75.
Paragraf uzunluğu
Genel pratik:
Kısa paragraflar = daha kolay
okuma.
Özellikle aksiyon bölümlerinde:
Mehmet koşar.
Arkasından bir
araba gelir.
Mehmet köşeyi
döner.
Araba fren
yapar.
gibi kısa bloklar gerilim
yaratabilir.
76. Beyaz
alan
Profesyonel senaryo okunurken
sayfada white space yani beyaz alan olması önemlidir.
Aşırı yoğun sayfa:
████████████████████
████████████████████
████████████████████
████████████████████
gibi görünür.
Bu, okuyucu açısından yorucudur.
Senaryo:
Mehmet kapıyı
açar.
Durur.
İçeriden bir
ses gelir.
MEHMET
Kim var?
gibi nefes almalıdır.
77. Diyalog
bloğunun genişliği
Diyalog, aksiyon paragrafına göre
daha dar tutulur.
Bunun iki sonucu vardır:
1.
Sayfa daha rahat okunur.
2.
Diyalog yoğunluğu görsel olarak hemen anlaşılır.
Bu yüzden Word'de diyalog için
rastgele sekmeler kullanmak yerine senaryo yazılımının Dialogue stilini
kullanmak gerekir.
78. Tab ve
boşluklarla senaryo formatı yapılmalı mı?
Teknik olarak yapılabilir ama
önerilmez.
Şu yöntem:
MEHMET
Ben gidiyorum.
gibi elle boşluklandırmak
profesyonel üretimde sorun çıkarabilir.
Çünkü:
- farklı bilgisayarlarda bozulabilir,
- PDF dönüşümünde kayabilir,
- sayfa kırılabilir,
- diyalog konumu değişebilir.
Senaryo yazılımı kullanmak çok daha
güvenlidir.
79. PDF
Senaryo tamamlandığında çoğu
profesyonel gönderimde PDF formatına dönüştürülür.
PDF:
- fontu korur,
- sayfa düzenini korur,
- kenarları korur,
- farklı bilgisayarlarda aynı görünümü sağlar.
80. Dosya
adı
Profesyonel kullanım için:
THE_LAST_NIGHT_2026-09-30.pdf
gibi sade bir dosya adı tercih
edilebilir.
Örneğin:
THE_LAST_NIGHT_DRAFT_01.pdf
veya:
THE_LAST_NIGHT_REV_03.pdf
81. Senaryo
uzunluğu
Bu, tür ve formatına göre değişir.
Yaklaşık geleneksel değerler:
Uzun metraj
90–120 sayfa
sık görülen aralıktır.
Kısa film
Sabit bir Amerikan endüstri
standardı yoktur; hikâyeye göre değişir.
TV
Dizi formatına göre büyük farklılık
gösterir:
- half-hour
- one-hour
- streaming
- act structure
- teaser
- cold open
gibi farklı formatlar olabilir.
Dolayısıyla “her senaryo 120 sayfa
olmalıdır” doğru değildir.
82.
Televizyon senaryosu ile sinema senaryosu aynı değildir
Bu çok önemli.
Sinema için:
Master Scene /
Spec Script
ile yazılan bir senaryo ile network
televizyon senaryosu arasında:
- act break,
- teaser,
- tag,
- cold open,
- reklam arası yapısı
gibi farklılıklar olabilir.
Streaming dizilerinde ise klasik
reklam arası yapısı bulunmayabilir.
83. Cold
Open
Bölüm başlığından veya jenerikten
önce gelen açılış bölümü.
Örneğin:
COLD OPEN
EXT. ORMAN –
NIGHT
Bölümün merak unsurunu hemen
başlatabilir.
84. Teaser
Özellikle televizyon senaryolarında
bölümün başlangıç kısmı.
TEASER
şeklinde belirtilir.
85. Act
Örneğin:
ACT ONE
ACT TWO
Televizyon formatına göre
kullanılabilir.
Ancak modern streaming dizilerinde
her zaman gerekli değildir.
86. Tag
Bölümün sonuna yakın kısa ek sahne.
TAG
şeklinde belirtilir.
87. Önemli
bir ayrım: senaryo dili
Amerikan formatı yalnızca sayfa
biçimi değildir.
Asıl mesele aynı zamanda:
senaryo dili
kullanmaktır.
Örneğin:
Mehmet
geçmişte yaptığı hataları düşünür ve hayatının ne kadar anlamsız olduğunu fark
eder.
yerine:
Mehmet eski
fotoğraflara bakar.
Birini yırtar.
Sonra
diğerlerini de.
Senaryo dili eylem ve görüntü
üzerinden ilerler.
88. İçsel
duyguların aktarılması
Doğrudan:
Ayşe çok
korkar.
yazılabilir; ancak daha güçlü bir
sinematik ifade:
Ayşe'nin eli
kapı kolunda donar.
Nefesini
tutar.
Koridordan bir
ayak sesi gelir.
Böylece korkuyu seyirci deneyimler.
89.
Karakterin ilk tanıtımı
İyi bir ilk tanıtım genellikle:
İSİM + YAŞ + ayırt edici
özellik + eylem
şeklindedir.
Örneğin:
MEHMET, 38,
ütülü takım elbisesinin içinde bile yorgun görünür.
Bir kahve
alır.
Fakat karakter biyografisi
yazılmaz.
Kötü:
Mehmet 38
yaşındadır. İstanbul'da doğmuştur. Çocukluğu zorlu geçmiştir. Üniversitede
hukuk okumuştur. Babası...
Bunların tamamı sahnede gerekli
değilse senaryoya girmemelidir.
90. Görsel
karakter tanımı
Seyircinin bilmesi gereken kadar.
AYŞE,
30'larında, gözlerinin altı morarmış, uykusuz bir kadın.
Bu, oyuncunun fiziksel görünümünü
tamamen belirlemeye çalışmaktan farklıdır.
91.
Diyalogta alt metin
İyi diyalog her zaman karakterin
gerçekten düşündüğü şeyi doğrudan söylemez.
Örneğin:
MEHMET
Saat kaç?
AYŞE
Geç oldu.
MEHMET
Biliyorum.
Yüzeyde saat sorusu vardır.
Alt metinde:
“Neden hâlâ buradasın?”
gibi başka bir çatışma olabilir.
Senaryo açısından bu önemli bir
araçtır.
92. Action
line ile dialogue dengesi
Basit bir örnek:
INT. MUTFAK –
NIGHT
Ayşe masaya
iki tabak koyar.
Mehmet kapıda
durur.
AYŞE
Yemek ister
misin?
MEHMET
Aç değilim.
Ayşe ikinci
tabağa bakar.
Onu yavaşça
kaldırır.
Burada diyalog ile aksiyon
birbirini tamamlar.
93. Bir
sahnenin dramatik anatomisi
Teknik formatın ötesinde iyi bir
sahnenin çoğunlukla:
1.
Giriş
2.
Amaç
3.
Engel
4.
Çatışma
5.
Dönüş
6.
Çıkış
unsurlarından bazılarını taşıması
beklenir.
Örneğin:
Mehmet
Ayşe'den özür dilemek için gelir.
Ayşe konuşmak
istemez.
Mehmet ısrar
eder.
Ayşe eski
mesajı gösterir.
Mehmet susar.
Artık
ilişkinin eski hâline dönemeyeceği anlaşılır.
Teknik biçim ile dramatik yapı
birbirinden farklıdır; ikisi birlikte çalışır.
94. Sahneye
girerken ve çıkarken
Sahne çoğu zaman geç başlamalı
ve erken bitmelidir.
Yani:
Gereksiz:
Mehmet arabaya
biner.
Arabayı
çalıştırır.
Emniyet
kemerini takar.
Garaj kapısını
açar.
Arabayı
çıkarır.
Sokağa girer.
Hikâyeye gerekli değilse:
EXT. SOKAK –
NIGHT
Mehmet
arabadan iner.
denilebilir.
95. Sahne
başlığı ne zaman değişir?
Temel olarak:
- mekân değişirse,
- iç/dış değişirse,
- zaman dramatik olarak değişirse,
yeni sahne başlığı gerekir.
Örneğin:
INT. EV –
NIGHT
sonra:
EXT. EV –
NIGHT
Yeni sahnedir.
96. Aynı
mekânda zaman değişirse
Örneğin:
INT. EV –
NIGHT
sonra saatler geçer:
INT. EV –
MORNING
Yeni zaman dilimi olduğu için yeni
sahne başlığı kullanılabilir.
97. Görsel
sekansların yazımı
Örneğin bir şehir tanıtımı:
EXT. İSTANBUL
– DAWN
Boğaz üzerinde
ilk ışıklar.
Feribotlar
hareket eder.
Bir simitçi
tezgâhını açar.
Bir taksi
korna çalar.
Şehir uyanır.
Bu, klasik “establishing” işlevini
görür.
98.
Establishing Shot
Şehrin, binanın veya mekânın genel
görünümünü vermek.
Spec script'te:
EXT. İSTANBUL
– MORNING
Şehir trafiği
çoktan başlamıştır.
yeterli olabilir.
Mutlaka:
ESTABLISHING
SHOT
yazmak gerekmez.
99. “ANGLE
ON” ve benzeri ifadeler
Eski tarz:
ANGLE ON
Mehmet.
Modern spec script:
Mehmet
pencerenin önünde durur.
Genellikle daha temizdir.
100. Kamera
yönlendirmelerinin aşırı kullanımı
Şöyle bir metin:
CLOSE ON
Mehmet's hand.
PAN UP to his
face.
DOLLY BACK as
he walks.
CUT TO the
window.
ZOOM IN on the
photograph.
bir görüntü yönetmeni için çekim
talimatı niteliğine yaklaşır.
Master Scene Format'ın amacı ise
çoğu durumda:
Mehmet'in eli
titrer.
Yüzüne
bakarız.
Pencereye
yürür.
Fotoğrafta
annesini görür.
gibi sonucu anlatmaktır.
101. Özel
işaretlerin pratik özeti
INT. İç mekân
EXT. Dış mekân
V.O. Voice Over
O.S. Off Screen
O.C. Off Camera
POV Point of View
SFX Sound Effect
SUPER Ekran yazısı
INSERT Ayrıntı görüntüsü
MONTAGE Montaj
INTERCUT
Paralel/iki mekânlı anlatım
CONT'D Devam eden diyalog
FADE IN:
Açılış
FADE OUT.
Kapanış
CUT TO: Kesme
DISSOLVE TO:
SMASH CUT TO:
MATCH CUT TO:
102. En sık
yapılan hatalar
1. Roman gibi
yazmak
Mehmet çok
büyük bir üzüntü içerisinde geçmişini düşündü.
Yerine görsel eylem:
Mehmet eski
fotoğrafı elinde evirip çevirir.
Fotoğrafı
çekmeceye koyar.
Çekmeceyi
kilitler.
2. Çok fazla
kamera talimatı
CLOSE UP
PAN
ZOOM
DOLLY
CUT
her satırda kullanılmamalıdır.
3. Uzun
aksiyon paragrafları
Okunabilirliği düşürür.
4. Gereksiz
parenthetical
Oyuncunun her duygusunu parantezle
açıklamayın.
5. Geçmiş
zaman
Standart Amerikan spec senaryosunda
aksiyon genellikle present tense yazılır.
6. Gereksiz
sahne başlığı
Her küçük hareket için yeni sahne
oluşturulmaz.
7. Karakter
biyografisini senaryoya doldurmak
Seyircinin görmesine gerek olmayan
bilgi metni şişirir.
103. En
kullanışlı “kontrol listesi”
Bir sahneyi tamamladıktan sonra şu
soruları sorun:
Teknik
- INT./EXT. doğru mu?
- Mekân açık mı?
- Zaman belirtilmiş mi?
- Courier 12 kullanılıyor mu?
- Sayfa düzeni Amerikan standardına uygun mu?
- Karakter adları doğru konumda mı?
- Diyaloglar doğru blokta mı?
Dramatik
- Bu sahnenin amacı var mı?
- Bir çatışma veya gerilim var mı?
- Sahne sonunda bir değişim oluyor mu?
- Karakter bir şey istiyor mu?
- Bir engelle karşılaşıyor mu?
Sinematik
- Yazdığım şey görülebiliyor mu?
- Duyulabiliyor mu?
- Gereksiz açıklama var mı?
- Çok fazla kamera talimatı var mı?
- Uzun aksiyon blokları var mı?
- Sahne gereğinden geç mi başlıyor?
- Gereğinden geç mi bitiyor?
104. Örnek:
Baştan sona doğru bir Master Scene
Aşağıdaki örnek, bütün temel
unsurları birlikte gösterir:
FADE IN:
EXT. İSTANBUL
SOKAĞI – NIGHT
Yağmur
kaldırım taşlarını döver.
Mehmet, 38,
sırılsıklam, boş bir sokağın ortasında yürür.
Telefonu
çalar.
Ekranda:
AYŞE
Mehmet durur.
Telefona
bakar.
Açmaz.
Telefon susar.
Bir an sonra
yeniden çalar.
Mehmet sonunda
cevap verir.
MEHMET
Alo?
AYŞE (V.O.)
Neredesin?
Mehmet sokağın
sonundaki binaya bakar.
MEHMET
Evdeyim.
Sessizlik.
AYŞE (V.O.)
Yalan söyleme.
Mehmet'in
yüzündeki ifade değişir.
Karşı
kaldırımdaki karanlık pencereye bakar.
Bir perde
hareket eder.
Mehmet
telefonu indirir.
Ayşe hâlâ
hattadır.
AYŞE (V.O.)
Mehmet?
Mehmet cevap
vermez.
Telefonu
cebine koyar.
Binaya doğru
yürür.
EXT. APARTMAN
GİRİŞİ – NIGHT
Mehmet kapının
önünde durur.
Anahtarını
çıkarır.
Kapıya uzanır.
Durur.
İçeriden bir
ses gelir.
KÜT!
Mehmet geri
çekilir.
FADE OUT.
Bu örnekte:
- FADE IN
- EXT.
- mekân
- zaman
- aksiyon
- karakter tanıtımı
- diyalog
- V.O.
- ekran yazısı
- ses efekti
- yeni sahne
- FADE OUT
bir arada görülüyor.
105. En
önemli prensipleri tek cümlede toplarsak
Amerikan Master Scene Format'ı için
şu formülü akılda tutabilirsiniz:
SAHNE BAŞLIĞI → GÖRÜLEN/DUYULAN
AKSİYON → KARAKTER → DİYALOG → GEREKTİĞİNDE AKSİYON → YENİ SAHNE
Ve daha temel olarak:
Senaryo, filmin kendisi
değildir; filmin ekranda görülecek ve duyulacak hâlinin profesyonel bir yazılı
tasarımıdır.
Bir sonraki
aşama için en faydalı ayrım
Bu konuyu gerçekten profesyonel
düzeyde kullanmak istiyorsanız, bundan sonra üç ayrı standardı birbirinden
ayırmak gerekir:
1.
Amerikan Spec Script / Master Scene
Format — senaristin senaryoyu yazdığı temel format.
2.
Shooting Script — yapım/çekim
aşamasında kullanılan, sahne numaraları ve teknik ayrıntıları içerebilen
format.
3.
TV/Streaming Script Formatı — teaser,
act, tag, cold open ve bölüm yapısı gibi televizyon özellikleri.
Bunların ardından bir Amerikan
senaryosunun Word/Google Docs/Final Draft üzerinde sıfırdan kurulmuş gerçek
sayfa şablonunu (inç olarak tüm margin ölçüleri, karakter/diyalog tab
konumları, satır ölçüleri ve örnek bir sayfanın milimetrik anatomisiyle) ayrıca
çıkarmak, yukarıdaki bilgileri uygulamaya dökmek açısından en yararlı adım
olur.
ChatGPT
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)