Tiyatro Terimleri Sözlüğü

 

https://binyaprak.com/kesfet/tuerk-tiyatrosunun-efsane-ismi-yildiz-kenter

TİYATRO TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ

Aşağıda tiyatroya ilişkin yapı, metin, oyunculuk, sahne, dekor, teknik, yönetim, dramaturji ve seyirci terimleri tek bir alfabetik listede birleştirilmiştir.

Terim	Kısa Açıklama
Absürt Tiyatro	Geleneksel dramatik mantık ve anlam düzenini sorgulayan, çoğunlukla varoluşsal temaları işleyen tiyatro anlayışıdır.
Aksiyon	Oyuncunun sahnede gerçekleştirdiği ve dramatik durumu değiştiren eylemdir.
Akt	Oyunun ana bölümlerinden her biridir; perde ile eş anlamlı olarak da kullanılır.
Allegori	Soyut düşünce veya kavramların kişi, olay ve durumlar aracılığıyla sembolik biçimde anlatılmasıdır.
Antagonist	Başkarakterin amacına karşı çıkan kişi, grup veya güçtür.
Apart (Aside)	Karakterin diğer karakterlerin duymadığı, ancak seyircinin duyduğu kısa söz veya düşüncedir.
Arketip	Farklı eserlerde tekrarlanan temel karakter, durum veya anlatı kalıbıdır.
Arena Sahne	Seyircinin sahne alanını birden fazla yönden, çoğunlukla dört taraftan çevrelediği sahne düzenidir.
Ara	Perde veya bölümler arasında verilen dinlenme ve teknik hazırlık süresidir.
Atmosfer	Oyunun veya sahnenin seyircide oluşturduğu genel duygusal ve görsel ortamdır.
Backstage (Sahne Arkası)	Seyircinin görmediği, oyuncuların ve teknik ekibin hazırlandığı sahne arkasındaki alandır.
Blocking (Sahne Yerleşimi)	Oyuncuların sahne üzerindeki konumlarının ve hareketlerinin belirlenmesidir.
Brechtçi Tiyatro	Bertolt Brecht'in geliştirdiği, seyircinin olaylara eleştirel ve düşünsel mesafeden yaklaşmasını amaçlayan tiyatro anlayışıdır.
Burlesk	Abartı, parodi, fiziksel komedi ve grotesk unsurlar kullanan mizahi gösteri biçimidir.
Çatışma	Karakterler, düşünceler, amaçlar veya güçler arasındaki dramatik karşıtlıktır.
Çıkış	Oyuncunun sahne alanını terk etmesidir.
Dekor	Oyunun geçtiği mekânı oluşturmak veya temsil etmek için sahnede kullanılan görsel unsurların bütünüdür.
Dekor Tasarımı	Oyunun mekânsal ve görsel dünyasının tasarlanması sürecidir.
Diyalog	İki veya daha fazla karakter arasındaki konuşmadır.
Dram	Ciddi çatışmalar ve karakter ilişkileri üzerine kurulan tiyatro türüdür.
Dramatik Aksiyon	Karakterlerin amaçları doğrultusunda gerçekleştirdiği ve olayların gelişimini sağlayan eylemler bütünüdür.
Dramatik Gerilim	Seyircinin olayların nasıl sonuçlanacağını merak etmesini sağlayan gerilim duygusudur.
Dramatik Monolog	Bir karakterin uzun konuşması aracılığıyla duygu, düşünce veya durumunu ortaya koyduğu bölümdür.
Dramaturg	Oyunun metinsel, tarihsel, estetik ve düşünsel yönlerini inceleyen ve yapım sürecine katkıda bulunan uzmandır.
Dramaturji	Bir tiyatro eserinin yapı, anlam, karakter, tema ve sahneleniş ilişkilerini inceleyen çalışma alanıdır.
Epik Tiyatro	Olayları yalnızca duygusal olarak yaşatmak yerine seyircinin düşünmesini ve eleştirel bakmasını amaçlayan tiyatro anlayışıdır.
Epizot	Oyunun belirli bir olay veya durum etrafında oluşan bölümüdür.
Entrika	Olayların karmaşık ilişkiler, planlar, sırlar veya karşılaşmalar üzerinden ilerlemesini sağlayan olay örgüsüdür.
Etüt	Oyunculuk veya sahneleme becerisini geliştirmek amacıyla yapılan kısa çalışma veya uygulamadır.
Eylem	Karakterin sahnede yaptığı ve dramatik sonuç doğuran davranıştır.
Fars	Abartılı durumlar, yanlış anlamalar ve fiziksel komedi üzerine kurulan tiyatro türüdür.
Final	Oyunun veya belirli bir bölümün son kısmıdır.
Flashback (Geriye Dönüş)	Sahne anlatısının geçmişte gerçekleşen bir olaya dönmesidir.
Foreshadowing (Önceden Sezdirme)	İleride gerçekleşecek bir olayın önceden ipuçlarıyla hazırlanmasıdır.
Forum Tiyatrosu	Seyircinin tartışmaya veya sahne eylemine katılabildiği, özellikle toplumsal sorunları ele alan tiyatro biçimidir.
Giriş	Oyunun karakterlerinin, mekânının, durumunun ve temel çatışmasının tanıtıldığı başlangıç bölümüdür.
Gestus	Özellikle Brechtçi tiyatroda karakterin toplumsal konumunu ve ilişkilerini görünür kılan anlamlı beden davranışıdır.
Giriş Müziği	Oyunun başlangıcında kullanılan müziktir.
Gölge Tiyatrosu	Karakterlerin ışık önünde oluşturduğu gölgelerin perde üzerine yansıtılmasıyla gerçekleştirilen tiyatro biçimidir.
Grotesk	Gerçekçi, komik, korkutucu ve abartılı unsurları bir araya getiren estetik anlayıştır.
Hareket Düzeni	Oyuncuların sahne üzerindeki fiziksel hareketlerinin ve konum değişikliklerinin düzenidir.
Işık Tasarımı	Sahnenin görünürlüğünü, atmosferini, zamanını ve dramatik vurgularını oluşturmak amacıyla ışığın planlanmasıdır.
İç Monolog	Karakterin zihninden geçen düşüncelerin doğrudan ifade edilmesidir.
İmge	Düşünce, duygu veya kavramın sahnede görsel, işitsel ya da sembolik biçimde temsil edilmesidir.
Improvisation (Doğaçlama)	Önceden tamamen belirlenmiş metne bağlı kalmadan anlık olarak sahne eylemi veya konuşması oluşturmadır.
Kabare	Müzik, skeç, mizah, dans ve toplumsal eleştiriyi bir araya getirebilen sahne gösterisi biçimidir.
Karakter	Oyunda olayları yaşayan ve eylemleriyle dramatik yapıyı oluşturan kişi veya varlıktır.
Karakter Arkı	Karakterin oyun boyunca geçirdiği değişim ve dönüşüm sürecidir.
Karakterizasyon	Karakterin kişiliğinin, davranışlarının ve özelliklerinin ortaya konmasıdır.
Kulis	Oyuncuların sahneye hazırlanması, kostüm değiştirmesi ve sahne arkasında beklemesi için kullanılan alandır.
Kostüm	Karakterlerin kimliğini, dönemini, sosyal konumunu ve görünüşünü yansıtmak amacıyla giydikleri giysilerdir.
Kostüm Tasarımı	Oyundaki karakterlere ve anlatı dünyasına uygun giysilerin tasarlanmasıdır.
Koro	Bir grup oyuncunun birlikte konuştuğu, hareket ettiği veya yorum yaptığı dramatik unsurdur.
Kulis Amiri	Sahne arkasındaki oyuncu ve teknik hazırlıkların düzenlenmesine yardımcı olan görevli.
Kurulum	Oyunun karakter, mekân, durum ve çatışma bilgilerinin oluşturulduğu başlangıç aşamasıdır.
MacGuffin	Karakterleri harekete geçiren, ancak kendisi anlatının asıl konusu olmak zorunda olmayan nesne, bilgi veya hedeftir.
Maske	Karakterin yüzünü değiştirmek veya sembolik bir kimlik oluşturmak amacıyla kullanılan sahne aracıdır.
Melodram	Yoğun duygular, güçlü karşıtlıklar ve belirgin dramatik çatışmalar üzerine kurulan türdür.
Mimik	Duygu ve düşüncelerin yüz hareketleriyle ifade edilmesidir.
Mizansen	Oyuncuların, dekorun, aksesuarların, ışığın ve hareketlerin sahne üzerinde düzenleniş biçimidir.
Monolog	Bir karakterin tek başına veya diğer karakterlerin önünde uzun süre konuştuğu bölümdür.
Motivasyon	Karakteri belirli bir eyleme yönelten neden veya içsel etkendir.
Nötr Maske	Oyuncunun yüz ifadesini belirgin biçimde değiştirmeyen ve beden farkındalığı çalışmalarında kullanılan maskedir.
Objektif	Sahne olaylarının izleyiciye dışarıdan, tarafsız bir gözlemci perspektifiyle sunulmasıdır.
Offstage (Sahne Dışı)	Olayın veya karakterin seyircinin gördüğü sahne alanının dışında gerçekleşmesidir.
Pantomim	Söz kullanmadan beden, mimik ve hareketlerle anlatım gerçekleştiren tiyatro biçimidir.
Parodi	Bilinen bir eser, tür, üslup veya anlatım biçiminin taklit edilerek mizahi ya da eleştirel biçimde dönüştürülmesidir.
Perde	Oyunun büyük dramatik bölümlerinden her biridir.
Perde Arkası	Seyircinin görüş alanı dışında kalan sahne arkası bölümüdür.
Perde Açılışı	Bir perdenin seyirciye açılmasıyla başlayan bölüm veya eylemdir.
Perde Kapanışı	Bir perdenin sona ermesiyle sahne eyleminin kesilmesidir.
Prolog	Oyunun ana olaylarından önce yer alan giriş veya ön bölümüdür.
Protagonist	Oyunun temel çatışmasını ve dramatik yolculuğunu taşıyan başkarakterdir.
Props (Aksesuarlar)	Oyuncuların kullandığı veya sahne üzerinde bulunan taşınabilir nesnelerdir.
Reji	Oyunun sahneye aktarılmasını ve bütün sahne unsurlarının yönetilmesini ifade eder.
Rejisör / Yönetmen	Oyunun yorumunu, oyunculuklarını ve sahneleme unsurlarını yöneten kişidir.
Replik	Bir karakterin söylemek üzere kendisine ait olan söz veya konuşma bölümüdür.
Rezervasyon / Seyirci Alanı	Tiyatro salonunda seyircilerin oturduğu ve gösteriyi izlediği bölümdür.
Ritüel Tiyatro	Tören, ritüel ve kolektif hareketlerden yararlanan tiyatro anlayışıdır.
Ritim	Oyunculuk, konuşma, hareket, müzik ve sahne değişimlerinin oluşturduğu zamansal düzendir.
Rol	Oyuncunun oyundaki karakteri ve bu karaktere ait eylem, söz ve ilişkiler bütünüdür.
Sahne	Oyuncuların seyirci önünde eylem gerçekleştirdiği alan; aynı zamanda dramatik olay birimidir.
Sahne Amiri	Gösterinin teknik ve sahne arkası akışının düzenlenmesinden sorumlu kişidir.
Sahne Arkası	Seyircinin doğrudan görmediği, oyuncuların ve teknik ekibin bulunduğu bölgedir.
Sahne Direktifi	Metinde oyuncunun hareketi, mekânı, ışığı, sesi veya sahne eylemi hakkında verilen yönergedir.
Sahne Geçişi	Bir sahneden diğerine geçerken gerçekleştirilen değişimdir.
Sahne Tasarımı	Oyunun sahne mekânının, dekorunun, görsel düzeninin ve işlevsel alanlarının tasarlanmasıdır.
Sahneleme	Tiyatro metninin oyunculuk, dekor, ışık, ses, kostüm ve hareket aracılığıyla sahne üzerinde gerçekleştirilmesidir.
Sahneleme Alanı	Oyuncuların eylemlerini gerçekleştirdiği performans alanıdır.
Sahne Üstü	Oyuncuların ve sahne unsurlarının seyircinin görüş alanında bulunduğu bölümdür.
Sahne Yönergesi	Oyun metninde hareket, davranış, dekor, ışık veya ses gibi sahneleme unsurlarını belirten açıklamadır.
Satir / Satirik Tiyatro	Toplumsal veya bireysel kusurları eleştirmek için mizah, ironi ve alay kullanan tiyatro biçimidir.
Seyirci	Tiyatro gösterisini izleyen kişi veya topluluktur.
Seyirci Duvarı	Özellikle geleneksel sahne düzeninde oyuncu ile seyirci arasında varsayılan görünmez sınırdır.
Skeç	Genellikle kısa süreli, tek bir durum veya fikir üzerine kurulu komik sahne parçasıdır.
Soliloquy (Kendi Kendine Konuşma)	Karakterin sahnede yalnızken düşüncelerini yüksek sesle ifade etmesidir.
Sözsüz Oyun	Diyalog veya sözlü anlatımın kullanılmadığı ya da çok sınırlı kullanıldığı tiyatro biçimidir.
Spot Işık	Sahnedeki belirli bir oyuncu, nesne veya bölgeyi vurgulayan yönlendirilmiş ışıktır.
Stanislavski Sistemi	Oyuncunun karakterin psikolojik ve duygusal gerçekliğini oluşturmasına yönelik oyunculuk yaklaşımıdır.
Status (Statü)	Karakterin diğer karakterler karşısındaki sosyal, psikolojik veya dramatik konumudur.
Subtext (Alt Metin)	Karakterin söylediği sözlerin altında bulunan doğrudan ifade edilmemiş anlam veya niyettir.
Tableau (Tablo)	Oyuncuların belirli bir anı hareketsiz veya sınırlı hareketle görsel bir kompozisyon hâlinde oluşturmasıdır.
Tempo	Oyunculuk ve sahne eylemlerinin hızıdır.
Tema	Oyunun temel düşüncesi, meselesi veya anlam eksenidir.
Tiyatro Metni	Sahne üzerinde oynanmak üzere yazılmış dramatik eserdir.
Tragedya	Ciddi çatışmalar ve çoğunlukla ağır sonuçlar üzerine kurulan klasik dramatik türdür.
Trajik Kahraman	Önemli bir çatışma veya kusur nedeniyle ağır bir sona doğru ilerleyen başkarakter tipidir.
Üç Birlik Kuralı	Klasik tiyatroda zaman, mekân ve olay birliğine dayanan dramatik ilkedir.
Üst Metin	Oyuncunun doğrudan söylediği veya metinde açıkça ifade edilen söz ve bilgiler bütünüdür.
Vurgu	Bir sözcük, cümle, hareket veya dramatik unsurun özellikle öne çıkarılmasıdır.
Yan Karakter	Başkarakterin hikâyesini, çatışmasını veya gelişimini destekleyen ikincil karakterdir.
Yapım	Bir tiyatro eserinin sahneye hazırlanması ve gösteriye dönüştürülmesi sürecidir.
Yönetmen	Oyunun sanatsal yorumunu ve sahneleme sürecini yöneten kişidir.
Yükselen Eylem	Çatışmanın ve dramatik gerilimin giderek arttığı bölüm veya süreçtir.
Zaman Birliği	Klasik dramatik yapı içinde olayların sınırlı bir zaman diliminde gerçekleşmesi ilkesidir.
Zemin	Oyuncuların üzerinde hareket ettiği sahne yüzeyidir.
Zincirleme Eylem	Bir eylemin başka bir eylemi doğurduğu ve olayların birbirini tetiklediği dramatik yapı biçimidir.
Zıtlık	Karakter, duygu, düşünce, hareket veya durumlar arasındaki karşıtlıktır.