Kavramlar Sözlüğü

  

                                  https://biletinial.com/tr-tr/yonetmen/cagan-irmak-2018322235018

Sinema, Tiyatro ve Senaryo

Kavramları Sözlüğü

 

                                     Alfabetik Tanım Tablosu

Kavram	Tanım	Örnek	Grup
Açıklayıcı diyalog	Karakterlerin zaten bildiği bilgiyi izleyiciye aktarmak için söylemesi	"Bildiğin gibi kardeşim, babamız öldü ve şirket bize kaldı."	Diyalog
Ağız	Bir bölge ya da topluluğa ait telaffuz ve vurgu	Karadeniz ağzıyla "gidiyoruk" diyen balıkçı	Diyalog
Ajans/temsilci	Yazarı ya da oyuncuyu piyasada temsil edip anlaşma yapan kişi/kurum	Senaryoyu yapım şirketlerine götüren menajer	Sektör
Aksiyon	Fiziksel hareketin öne çıktığı sahne ya da tür	Araba kovalamacası; satırlar kısa ve hızlı yazılır	Tür / Sahne
Aktör	Rolü canlandıran sanatçı	Hamlet'i sahnede oynayan oyuncu	Meslek
Alışkanlıklar	Karakterin tekrarlayan küçük davranışları	Kahvesini içmeden konuşmayan dedektif	Karakter
Alt metin	Söylenenin altındaki gerçek niyet ve duygu	"Çay ister misin?" aslında "Gitme" demektir	Diyalog
Animasyon	Çizim, kukla ya da bilgisayarla hareket illüzyonu yaratılan anlatı biçimi	Pixar filmlerinin senaryosu görsel mizansen ağırlıklı yazılır	Medyum
Anlatı dili	Hikâyenin görüntü, ses, söz ve kurguyla anlatılma sistemi	Close-up ile iç dünyayı göstermek	Kuram
Anlatıcı karakter	Hikâyeyi izleyiciye aktaran karakter	Forrest Gump'ta bankta anlatan Forrest	Karakter
Antagonist	Protagonistin hedefine karşı duran ana güç	Yüzüklerin Efendisi'nde Sauron	Karakter
Argo	Belirli grupların kullandığı gayriresmî söz dağarcığı	Mahalle çetesinin kendine özgü kelimeleri	Diyalog
Ark	Karakterin hikâye boyunca geçirdiği değişim yayı	Korkak bir adamın cesur biri hâline gelmesi	Karakter
Arka plan (backstory)	Hikâye başlamadan önce yaşanmış ve karakteri biçimlendiren geçmiş	Çocukken ailesini yangında kaybeden itfaiyeci	Karakter
Arketip	Kültürler arası tanınan evrensel karakter modeli	Bilge yaşlı, kahraman, hilekâr	Karakter
Bağlam	Sözün ya da olayın içinde geçtiği durum ve koşullar	"Seni seviyorum" cenazede ve düğünde farklı anlam taşır	Kuram
Bahis (stake)	Karakterin kaybedeceği şey; sahnenin önemini belirler	Bu sınavı geçemezse okuldan atılacak	Sahne
Beden ve görünüş	Karakterin fiziksel özellikleri ve duruşu	Kamburu çıkmış, ağır adımlarla yürüyen yaşlı	Karakter
Belge türleri	Senaryo sürecinin yazılı dokümanları	Logline, sinopsis, tretman, senaryo	Süreç
Bible	Dizinin dünyasını, karakterlerini ve sezon yapısını anlatan ana belge	Dizi yapımcılarına sunulan "dizi İncili"	Süreç
Biçim	Eserin yapısal ve görsel formu	Tek mekânlı kamera oyunu ya da mektuplarla anlatım	Kuram
Bilgi aktarma (ekspozisyon)	Hikâye için gerekli bilginin izleyiciye verilmesi	Star Wars açılış yazısı	Yapı
Cameo/konuk karakter	Kısa süreli, genelde tanınmış kişinin göründüğü rol	Hitchcock'un kendi filmlerinde kısa görünmesi	Karakter
Cevapsızlık	Bir sorunun cevaplanmaması ya da konunun değiştirilmesi	"Beni seviyor musun?" – "Yemek soğuyor."	Diyalog
Çatışma	İki ya da daha fazla gücün isteklerinin karşı karşıya gelmesi	Kız kaçmak ister, baba izin vermez	Dramaturji
Çekim senaryosu	Planlar, açılar ve teknik ayrıntılarla bölünmüş senaryo	"PLAN 12: Orta boy, kadın kapıya bakar"	Süreç
Çelişki	Karakterin söz-davranış ya da inanç-eylem arasındaki tutarsızlığı	Barışı savunan ama sürekli kavga eden adam	Karakter
Değer ve ahlaki pusula	Karakterin neyi doğru-yanlış saydığını gösteren değerler	Hırsız olsa da çocuğa dokunmayan karakter	Karakter
Değişim	Karakterin, durumun ya da ilişkinin bir sahne veya hikâye içinde farklılaşması	Sahne başında güvenen biri sonunda şüphe duyar	Dramaturji
Dekor	Hikâyenin geçtiği fiziksel ortam	Sahne ya da stüdyodaki oturma odası	Prodüksiyon
Deneyim düzeyi	Sahnenin izleyicide yarattığı duyusal ve duygusal etki	Gerilimde nefesi tutma	Analiz
Dış çerçeve	Asıl hikâyeyi saran üst anlatı	Titanik'te yaşlı Rose'un anlatımı	Yapı
Dil	Karakterin kelime, cümle ve söz seçimi	Resmî konuşan bürokrat, kısa konuşan çocuk	Diyalog
Dönüm noktası (karakter için)	Karakterin yönünü değiştiren belirleyici olay	Mentorun ölümü	Karakter
Dönüşüm	Karakterin kim olduğunun köklü biçimde değişmesi	Oliver Twist'te çocuktan genç adama gelişim	Karakter
Dramatik ironi	İzleyicinin karakterden fazlasını bilmesi	Katil, kurbanla sohbet ederken izleyici bunu bilir	Dramaturji
Dramaturg	Metni dramatik açıdan geliştiren ve yapıyı denetleyen uzman	Tiyatroda yazar ve yönetmenle çalışan metin danışmanı	Meslek
Dramaturji	Dramatik yapı ve işleyişin teorisi/pratiği	Üç perde, ilişki ve çatışma kuruluşu	Kuram
Dublaj	Konuşmanın başka dilde seslendirilmesi	Yabancı filmin Türkçe seslendirilmesi	Prodüksiyon
Duygunun sözle ilan edilmesi	Karakterin duygusunu doğrudan söylemesi (on-the-nose)	"Çok üzgünüm, çünkü seni kaybettim."	Diyalog (Hata)
Dünya	Hikâyenin kurallarla ve mekânlarla kurulan evreni	Matrix'in simülasyon dünyası	Yapı
Düz karakter	Hikâye boyunca değişmeyen basit karakter	Her filmde aynı tepki veren komik yardımcı	Karakter
Editör	Çekilen görüntüleri kurgulayan ya da metni düzenleyen kişi	Montaj masasındaki kurgucu	Meslek
Ekspozisyon yükü	Bir sahnenin taşıdığı bilgi miktarı	Tek sahnede tüm geçmişi açıklamak yükü artırır	Diyalog
Engel	Karakterin hedefine ulaşmasını zorlaştıran unsur	Kilitli kapı, rakip, korku	Sahne
Esinlenme (gözlem)	Gerçek insan ve olaylardan karakter türetme	Otobüsteki yolcunun mimikleri	Karakter
Etik ve temsil	Toplulukların doğru ve saygılı gösterilmesi ve çalışma ahlakı	Bir azınlığı klişeye indirgememek	Prodüksiyon
Eylem	Karakterin hedefi için yaptığı fiziksel ya da sözel hamle	Mektubu yırtmak	Dramaturji
Eylem satırı (karakter eylemi)	Senaryoda görüneni anlatan satır	"Ali pencereden dışarı bakar."	Format
Fazla gerçekçilik	Diyaloğun aşırı günlük konuşmayı kopyalayıp hikâyeyi ağırlaştırması	Tekrarlayan "şey… yani… hani"	Diyalog (Hata)
Festival	Filmlerin gösterildiği ve ödüllendirildiği etkinlik	Cannes, Antalya Altın Portakal	Sektör
Figüran	Konuşması olmayan ya da çok az olan fon kişisi	Pazar sahnesindeki alışveriş yapan insanlar	Karakter
Film	Sinema yoluyla anlatılan hareketli görüntü eseri	Citizen Kane	Medyum
Foil (zıt karakter)	Protagonistin özelliklerini vurgulamak için karşıt olarak kurulan karakter	Sakin Holmes ve telaşlı Watson	Karakter
Format kontrol listesi	Senaryonun format kurallarına uyup uymadığını doğrulama listesi	Sahne başlığı, parantez, yazı tipi kontrolü	Süreç
Geçiş	Sahneler arası bağlantı biçimi ve senaryodaki geçiş ibareleri	"KESME", "KARARMA" ya da ses köprüsü	Format / Sahne
Gerçek konuşmayı damıtmak	Günlük konuşmanın hikâyeye hizmet edecek biçimde yoğunlaştırılması	Yüz tekrarlı konuşmadan yalnızca anlamlı üç cümleyi bırakmak	Diyalog
Gereksiz süs	Hikâyeye hizmet etmeyen süs ve ayrıntı	Konuyla ilgisiz uzun betimleme	Düzeltme
Gerileme (regresyon)	Karakterin eski, kötü davranışına dönmesi	Bırakmış olan alkoliğin yeniden içmesi	Karakter
Gerilim	Beklenti ve belirsizlikle yaratılan merak ve kaygı	Bombanın sayacı ilerlerken karakterin bilmemesi	Dramaturji
Grup konuşması	Üç ya da daha fazla kişi arasındaki sohbet	Aile yemeği sahnesi	Diyalog türü
Hikâye düzeyi	Olayın ne olduğu; sahnenin olay örgüsündeki rolü	"Kız mektubu bulur"	Analiz
Hitap biçimleri	Karakterlerin birbirine seslenme şekli	"Efendim", "abi", "kızım"	Diyalog
İç monolog	Karakterin zihinsel/sesli düşünmesi	Taxi Driver'da Travis'in anlatımı	Diyalog türü
İki kişilik çatışma	İki karakter arasında geçen yüz yüze çatışma	Karı-koca kavgası	Diyalog türü
İkincil antagonist/yardımcı düşman	Ana düşmana yardım eden ya da ona bağlı engel	Kötü adamın baş yardımcısı	Karakter
İlişki kurma	Diyaloğun karakterler arasındaki bağı kurma ya da bozma işlevi	Ortak şaka ile yakınlaşma	Diyalog işlevi
İma	Söylemeden anlatma	"Anahtarlar hâlâ cebimde." (Gitmeyeceğim demek)	Diyalog
İstek	Karakterin sahnede ya da hikâyede ulaşmak istediği şey	Kıza ulaşmak	Karakter
İtici güç	Hikâyeyi ya da karakteri ilerleten ana güç	İntikam arzusu	Yapı
İzleyici temsilcisi (kapı karakteri)	Yabancı dünyayı izleyiciyle birlikte keşfeden karakter	Harry Potter'da büyücülüğü bilmeyen Harry	Karakter
Kararma	Görüntünün karardığı geçiş	Bölüm sonunda kararma	Format
Karakter amacı	Karakterin hikâye boyunca ulaşmak istediği şey	Kaybolan kardeşini bulmak	Karakter
Karakter analizi (çözümleme)	Karakterin ilişkilerini, çelişkilerini ve işlevini inceleme	Hamlet'in kararsızlığının sebepleri	Karakter
Karakter sorgulama formu	Karakteri tanımak için doldurulan soru listesi	"En büyük korkun nedir?"	Karakter
Karamsarlaştırmak	Hikâyeyi daha kasvetli, umutsuz hâle getirmek	Mutlu sonu trajik sonla değiştirmek	Uyarlama
Karar noktası	Karakterin yönünü seçtiği an	Karakter kaçmak ya da kalmak arasında seçer	Yapı
Kendini yansıtma (otobiyografik karakter)	Yazarın kendinden karakter yaratması	Yazarın çocukluk deneyimlerinin karaktere aktarılması	Karakter
Kesilme	Bir kişinin diğerinin sözünü kesmesi	"Ama ben—" – "Bitti."	Diyalog
Kesme	Bir görüntüden diğerine doğrudan geçiş	Bir sahne bitip yenisine "KESME" ile geçilir	Format
Korku	Karakterin kaçındığı şey; motivasyonu belirler	Terk edilme korkusu	Karakter
Kurgu/okuma notu	Okuyucunun senaryo hakkında yazdığı değerlendirme (coverage)	"Güçlü fikir, ikinci perde zayıf"	Süreç
Kurmaca	Hayal ürünü anlatı	Matrix	Kuram
Kusur/yara	Karakterin geçmişten gelen iç eksikliği	Babasından sevgi görmemiş adam	Karakter
Lehçe	Belirli bölge/topluluğun konuşma sistemi	Rumca ya da Kürtçe konuşan karakter	Diyalog
Logline	Filmi 1-2 cümlede özetleyen satır	"Cenazeden dönen kız, evde gizli bir sır bulur."	Belge
Medyum bilgisi	Anlatının kullanıldığı ortamın (film, tiyatro, radyo) özelliklerini bilmek	Tiyatroda kamera yok, görüntü kuramazsın	Kuram
Medyum farkları	Ortamların anlatım farklılıkları	Tiyatroda diyalog öne çıkar, filmde görüntü	Kuram
Mekân	Olayın geçtiği yer	Terk edilmiş fabrika	Yapı
Mentor	Kahramanı yönlendiren bilge karakter	Matrix'te Morpheus	Karakter
Mizah üretmek	Sahneye gülünç unsur eklemek	Gerilimde komik yan karakter	Sahne işlevi
Mizah/ritim	Mizahın diyaloğun temposuyla yaratılması	Hızlı karşılıklı atışma	Diyalog
Monolog	Tek karakterin uzun konuşması	Hamlet'in "Olmak ya da olmamak" konuşması	Diyalog türü
Motivasyon	Karakterin eylemin ardındaki sebebi	Ailesini korumak	Karakter
Nedensellik	Olayların birbirinden doğması	Sınavı kaçırdığı için işini kaybeder	Yapı
Nefes aldırmak	Gerilimden sonra izleyiciye dinlenme anı vermek	Çatışma sonrası sakin sohbet	Sahne işlevi
Nesneler	Karaktere ve hikâyeye anlam katan eşyalar	Citizen Kane'deki kızak	Karakter
Olay	Hikâyede gerçekleşen değişim yaratan durum	Ev yanar	Yapı
Olay örgüsü	Olayların neden-sonuç düzeni	Kaza → soruşturma → itiraf	Yapı
Oyun ve interaktif anlatı	Oyuncunun seçimleriyle ilerleyen anlatı	The Last of Us; çok sonlu yapılar	Medyum
Örtüşme	İki karakterin aynı anda konuşması	Aile kavgasında herkesin birbirine bağırması	Diyalog
Özel göstergeler	Senaryoda özel durumları belirten işaretler	(V.O.), (OFF), "FLASHBACK"	Format
Parantez	Replikte tonu ya da eylemi kısaca belirten not	ALİ (fısıldayarak)	Format
Pitch	Projeyi yapımcıya kısa sürede anlatma sunumu	Beş dakikalık sözlü sunum	Sektör
Pitch deck	Pitch için hazırlanan görsel/yazılı sunum	Karakter, ton ve görsel referanslar içeren slayt	Belge
Prodüksiyon	Filmin hazırlık, çekim ve post aşamalarının tümü	Bütçe, set, ekip yönetimi	Prodüksiyon
Protagonist	Hikâyenin ana kahramanı	Yüzüklerin Efendisi'nde Frodo	Karakter
Radyo oyunu	Yalnızca ses ile sunulan oyun	Ses efektleri ve diyalogla kurulan hikâye	Medyum
Reklam/kısa format	Çok kısa sürede fikir ve duygu aktarma	30 saniyelik reklam senaryosu	Medyum
Replik	Karakterin söylediği tek tek söz	"Sana inanmıyorum."	Diyalog
Revizyon	Senaryonun gözden geçirilip sürümlerle düzeltilmesi ve yönetilmesi	Renkli sayfalarla takip edilen düzeltmeler	Süreç
Ritim/uzunluk	Konuşmanın hızı ve uzunluğu	Kısa cümlelerle gerilim	Diyalog
Ritüeller	Karakterin düzenli yaptığı anlamlı törensel davranışlar	Her sabah anne fotoğrafına bakmak	Karakter
Romantikleştirmek	Hikâyeyi duygusal ve idealize etmek	Zor gerçekliği aşk hikâyesine dönüştürmek	Uyarlama
Sahne amacı	Sahnenin hikâyede yerine getirdiği görev	Karakterin sırrını açığa çıkarmak	Sahne
Sahne amacı kontrol formu	Her sahnenin amacını sorgulayan liste	"Bu sahne neyi değiştiriyor?"	Süreç
Sahne başlığı	Sahnenin yer, zaman ve mekânını belirten satır	İÇ. MUTFAK – GECE	Format
Sahne içi hedef	Karakterin o sahnede ulaşmak istediği şey	Parayı geri almak	Sahne
Sanat yönetmeni	Filmin görsel dünyasını (mekân, dekor) yöneten kişi	Dönem filminde 1920'ler görünümünü kuran kişi	Meslek
Seçim	Karakterin birden fazla seçenek arasından karar vermesi	Sevgili ya da görev	Dramaturji
Senaryo doktoru	Senaryoyu tanıyıp sorunlarını çözen danışman	İkinci perde sorununu gideren uzman	Meslek
Ses	Karakterin kendine özgü konuşma kimliği	Şiirsel konuşan hırsız	Karakter
Sırdaş (confidant)	Karakterin sırlarını paylaştığı yakın kişi	Dedektifin yardımcısı	Karakter
Soru-cevap pingponguna hapsolmak	Diyaloğun yalnızca soru-cevapla ilerleyip monotonlaşması	"Nerede?" – "Evde." – "Ne yapıyor?" – "Uyuyor."	Diyalog (Hata)
Standart senaryo formatı	Senaryoda sahne başlığı, eylem, diyalog dizilimi	Courier 12, 1 sayfa = 1 dakika	Format
Stilize diyalog	Gerçekçilikten uzak, üslupla yazılmış konuşma	Tarantino diyalogları	Diyalog türü
Süper/altyazı/ekran yazıları	Ekranda görünen yazılar	"İstanbul, 1975"	Format
Taktik	Karakterin hedefine ulaşmak için kullandığı yöntem	Yalvarmak, tehdit etmek, mizah yapmak	Sahne
Tasarımcı (prodüksiyon tasarımcısı)	Filmin görsel dünyasını tasarlayan kişi	Mekân, renk ve dekor kararları	Meslek
Teknik kontrol	Senaryonun format ve teknik doğruluğunun gözden geçirilmesi	Sahne numaraları ve geçişler	Düzeltme
Telefon/mesaj diyaloğu	Telefon ya da yazılı mesajla geçen konuşma	Ekranda görünen yazışma	Diyalog türü
Ton ve tür	Eserin duygusal havası ve türü	Karanlık komedi, gerilim	Kuram
Ton/atmosfer kurmak	Sahnede duygusal hava yaratmak	Yağmurlu gece, loş ışık	Sahne işlevi
Tretman	Senaryonun düzyazı özeti (genellikle birkaç sayfa)	Sahne sahne anlatılmış ön metin	Belge
Tutarlılık turu	Karakter, olay ve mantık tutarlılığı için okuma	Ölü karakterin sonra tekrar görünmesini yakalamak	Düzeltme
Uyarlama	Romanı ya da başka bir eseri filme/oyuna çevirme	Savaş ve Barış'ın sinemaya uyarlanması	Süreç
Üretim pratiği	Setin ve prodüksiyonun işleyişi	Çekim planı, bütçe, ekip	Prodüksiyon
Yalan (inanç)	Karakterin kendine inandırdığı yanlış inanç	"Kimse beni sevemez"	Karakter
Yanıltmak/şaşırtmak	İzleyiciyi yanlış beklentiye sokup sonra şaşırtmak	Sixth Sense sonu	Sahne işlevi
Yapı	Hikâyenin bölümlerinin düzeni	Üç perde	Kuram
Yapımcı	Projenin finansmanını ve organizasyonunu yöneten kişi	Film bütçesini toplayan kişi	Meslek
Yazar/tema düzeyi	Sahnenin yazarın ana temasına katkısı	Aile bağı, adalet	Analiz
Yönetmen	Filmin yaratıcı vizyonunu ve oyuncuları yöneten kişi	Kamera ve sahneleme kararlarını verir	Meslek
Yuvarlak karakter	Çok boyutlu, değişen karakter	Hem iyi hem kusurlu baba	Karakter
Yüzey (söylenen)	Karakterin dışarıya söylediği açık anlam	"İyiyim."	Diyalog

 Claude, 11. 10. 2026