Senaryo Yazımı_07

  

https://www.biyografya.com/tr/biographies/yilmaz-guney-d5b3ad95

 

Senaryo Yazımı — 7. Ders:

Premis, Logline ve Dramatik Soru

 

Dersin amacı: Bir hikâyenin özünü kısa ve anlaşılır biçimde ifade etmeyi, temel çatışmasını belirlemeyi ve izleyicide merak uyandıran soruyu bulmayı öğrenmek.

Bu derste önce kavramları açıklayacağız. Sonra örnekler üzerinde çalışacağız ve son bölümde sizin gerçek yaşam öykünüz için bir logline hazırlayacağız. Uygulama ödevini de sizin yerinize tamamlayacağım.

1. Premis nedir?

Premis, bir hikâyenin temel düşüncesini, başlangıç koşulunu ve bu koşulun doğurabileceği sonucu özetleyen kısa bir ifadedir.

Premis, yazarın hikâyenin özünü kavramasına yardımcı olur. Bazen karakterin karşılaştığı durum ile bu durumun insan hayatına ilişkin anlamını birlikte içerir.

Örneğin:

İnsan kendi hayatını yazmaya başladığında yalnızca geçmişini anlatmakla kalmaz, geçmişine verdiği anlamı da yeniden keşfedebilir.

Bu, Sabahattin'in yaşam öyküsü için geliştirebileceğimiz bir premis adayıdır. Ancak henüz hikâyenin kesin sonucu değildir. Gerçek yaşamınızdaki olaylar ve yazma süreciniz ilerledikçe bu düşünce değişebilir.

Başka bir örnek:

Bir öğretmenin yıllar sonra öğrencileriyle ilgili hatıralarını gözden geçirmesi, eğitimde bıraktığı izleri yeniden değerlendirmesine yol açar.

Burada da geçmişte yaşanan olaylar, bugünkü değerlendirmeyi başlatmaktadır.

Premis ne işe yarar?

• Hikâyenin ana fikrini netleştirir.
• Yazarın anlatının yönünü belirlemesine yardımcı olur.
• Birbirinden kopuk olayların aynı temel düşünce etrafında toplanmasını sağlar.
• Yazım sırasında hikâyenin özünden uzaklaşılıp uzaklaşılmadığını değerlendirmek için ölçüt oluşturur.

2. Logline nedir?

Logline, bir senaryonun temel hikâyesini genellikle bir veya iki cümleyle anlatan kısa özettir.

İyi bir logline, okura veya yapımcıya hikâyenin kim hakkında olduğunu, karakterin ne yapmak istediğini, karşısındaki temel güçlüğü ve hikâyeyi ilgi çekici kılan unsuru gösterir.

Logline yazarken şu formülden yararlanabiliriz:

Logline formülü

Ana karakter

Ne yapmak istiyor?

Hangi güçlükle karşılaşıyor?

Bu süreçte neyi keşfedebilir veya neyi riske atabilir?

Her logline'da bu unsurların tamamı aynı ölçüde belirgin olmayabilir. Özellikle belgesel veya otobiyografik anlatılarda, henüz yaşanmamış bir çatışma ya da sonuç icat etmemek gerekir.

Örnek logline

Kurmaca bir hikâye düşünelim:

Yıllarca aynı mahallede yaşayan insanları birbirine bağlayan yaşlı bir kitapçı, dükkânını kapatmak zorunda kalınca mahallenin ortak hafızasını koruyacak bir yol arar.

Bu logline'da:

• Ana karakter: Yaşlı kitapçı.
• Amaç: Mahallenin ortak hafızasını korumak.
• Temel güçlük: Dükkânını kapatmak zorunda kalması.
• Merak unsuru: Hafızayı korumak için nasıl bir yol bulacağı.

Bu örnek kurmacadır; sizin yaşamınızda yaşanmış bir olay olduğu anlamına gelmez.

3. Premis ile logline arasındaki fark

Birbirine yakın kavramlar olmakla birlikte, aynı şeyi yapmazlar.

Kavram	Temel soru	Örnek
Premis	Hikâyenin temel düşüncesi nedir?	Geçmişi yazmak, insanın kendisini yeniden anlamasına yardımcı olabilir.
Logline	Hikâye kimin hakkında ve ne olacak?	Hayatını yazmaya karar veren emekli bir öğretmen, geçmişindeki olayları düzenleyerek yaşam öyküsünü kaleme almaya başlar.
Konu	Ne anlatılıyor?	Emekli bir öğretmenin kendi yaşamını yazmaya başlaması.
Tema	Hikâye hangi anlam alanını araştırıyor?	Hafıza, kendini tanıma ve hayatı anlamlandırma.

Kısaca, premis temel düşünceyi, logline ise hikâyenin çekirdeğini anlatır.

4. Hikâyenin temel çatışması

Çatışma, karakterin amacıyla karşılaştığı engeller, farklı istekler veya kendi içindeki çelişkiler arasındaki gerilimdir.

Çatışma yalnızca kavga, düşmanlık veya büyük bir felaket demek değildir. Bazen bir insanın iki önemli değer arasında karar vermekte zorlanması da çatışmadır.

1. İç çatışma

Karakterin kendi duygu, düşünce veya istekleri arasındaki gerilimdir.

Örnek: Sabahattin hayatını yazmak isterken hangi anılardan başlayacağını ve duygusal açıdan zorlayıcı hatıraları nasıl ele alacağını düşünür. Bunun yazma sürecinde gerçekten nasıl yaşandığını sizin anlatımınız belirleyecektir.

2. Dış çatışma

Karakterin dış dünyadaki bir engelle karşılaşmasıdır.

Örnek: Bir kişi anılarını yazmak ister, fakat elindeki belgeler dağınıktır ve olayların tarihlerini belirlemek için araştırma yapması gerekir.

3. İlişkisel çatışma

İki kişinin farklı hatırlamaları, değerleri veya beklentileri nedeniyle ortaya çıkan gerilimdir.

Örnek: İki kardeş, ailede yaşanmış aynı olayı farklı biçimlerde hatırlayabilir.

Sizin yaşam öykünüzde çatışmayı mutlaka dışarıdan bir düşman veya büyük bir mücadele olarak aramak zorunda değiliz. Gerçek yaşamınızdaki kararlar, güçlükler ve bunlara verdiğiniz karşılıklar hikâyenin dramatik yapısını oluşturabilir.

 

5. Dramatik soru nedir?

Dramatik soru, hikâyenin gelişimi boyunca izleyicinin cevabını merak ettiği temel sorudur.

Bu soru, izleyicinin hikâyeyi takip etmesine yardımcı olur. Başlangıçta ortaya çıkar ve olayların gelişmesiyle cevaplanır, dönüşür veya daha derin bir anlam kazanır.

Örnekler:

• Bir insan geçmişini yazmaya nereden başlayacak?
• Karakter karşılaştığı güçlüğü aşabilecek mi?
• İki kişi anlaşmazlıklarını çözebilecek mi?
• Bir öğretmen, yıllar sonra geçmişteki bir kararını nasıl değerlendirecek?
• Bir insan hayatının önemli olaylarını bir araya getirdiğinde kendisi hakkında ne keşfedecek?

Sizin hikâyeniz için dramatik soru adayı

Sabahattin, kendi hayatını yazarken yaşamının önemli olaylarını ve hayatında iz bırakan insanları nasıl bir bütün hâlinde anlatacaktır?

Bu soru, gerçek yaşamınızı yazma kararınızdan doğrudan hareket eder. Henüz hikâyenin tamamını bilmediğimiz için kesin bir sonuç öngörmez.

Burada önemli ayrım şudur: Dramatik soru mutlaka “Başaracak mı, başaramayacak mı?” biçiminde olmak zorunda değildir. Otobiyografik bir anlatıda “Nasıl anlayacak?”, “Neyi hatırlayacak?” veya “Geçmişini nasıl yorumlayacak?” soruları da işlevsel olabilir.

6. İzleyicide “Acaba ne olacak?” duygusu

Merak, izleyicinin hikâyede bir sonraki adımı öğrenmek istemesidir. Bu duygu yalnızca gizem veya tehlikeden doğmaz. Karakterin vereceği kararlar, geçmişteki olayların anlamı ve sonuçları da merak uyandırabilir.

Merak oluşturmanın bazı yolları şunlardır:

• Bir karar: Karakterin önemli bir işe başlama kararı.
• Bir eksik bilgi: Geçmişte yaşanmış bir olayın henüz anlatılmamış yönü.
• Bir amaç: Karakterin ulaşmak istediği hedef.
• Bir güçlük: Hedefe ulaşmayı zorlaştıran gerçek bir engel.
• Bir değişim: Karakterin olayları başlangıçtakinden farklı değerlendirmeye başlaması.

Sizin açılış sahnenizde mektubun bulunması ve Sabahattin'in hayatını yazmaya karar vermesi, izleyicide şu soruları doğurabilir:

• Mektup Sabahattin için neden bu kadar önemli?
• Hayatını yazmaya hangi olaydan başlayacak?
• Yaşamının hangi dönemlerini ön plana çıkaracak?
• Geçmişteki insanları ve olayları nasıl hatırlayacak?

Bunlar, yeni olaylar uydurmadan da geliştirilebilecek merak noktalarıdır.

7. Güçlü bir logline'ın özellikleri

İyi bir logline genellikle şu nitelikleri taşır:

1.   Açıklık: Hikâyenin ne hakkında olduğu anlaşılır.

2.   Belirgin karakter: Kimin hikâyesi olduğu bellidir.

3.   Amaç: Karakterin ne yapmak istediği belirtilir.

4.   Gerilim veya güçlük: Hikâyeyi ilerletecek mesele anlaşılır.

5.   Özgünlük: Hikâyeyi diğerlerinden ayıran özellik hissedilir.

6.   Kısalık: Gereksiz ayrıntılara yer verilmez.

7.   Doğruluk: Gerçek yaşam anlatısında yaşanmamış olaylar veya kesinleşmemiş sonuçlar gerçekmiş gibi sunulmaz.

Zayıf ve geliştirilmiş örnek

Zayıf logline:

Bir öğretmen hayatını yazar ve geçmişini hatırlar.

Bu cümle konuyu bildirir ama hikâyeyi ayırt eden unsurlar pek görünmez.

Geliştirilmiş logline:

Nurhayat'ın kendisine bıraktığı mektubun ardından kendi yaşamını yazmaya karar veren emekli öğretmen Sabahattin, geçmişindeki önemli olayları ve hayatına yön veren insanları bir araya getirerek ömrünün hikâyesini kaleme almaya başlar.

Bu versiyon karakteri, başlangıç noktasını, amacını ve hikâyenin kapsamını daha açık gösterir.

8. Uygulama: Kendi hikâyeniz için logline yazma

Şimdi dersin uygulama bölümünü tamamlayalım.

A. Hikâyenin temel unsurları

Başkahraman

Sabahattin — emekli öğretmen

Hikâyeyi başlatan olay

Nurhayat'ın mektubunu okuması ve kendi yaşamını yazma kararını hatırlaması.

Başkahramanın amacı

Kendi hayatını yazmak ve yaşamındaki önemli olayları bir bütün hâlinde anlatmak.

Şimdilik belirlenen temel güçlük

Uzun bir yaşamın olaylarını seçmek, düzenlemek ve bunların anlamını anlatmak. Bu, yazma sürecine ilişkin bir güçlük olarak ele alınmıştır; yaşanmış özel bir engel olduğu ileri sürülmemektedir.

Dramatik soru

Sabahattin, yaşamının farklı dönemlerini ve hayatında iz bırakan insanları nasıl bir bütün hâlinde anlatacaktır?

B. Premis

İnsan kendi hayatını yazmaya başladığında yalnızca geçmişte yaşanan olayları sıralamaz; bu olayların kendisi için ne ifade ettiğini ve hayatında iz bırakan insanları da yeniden değerlendirir.

Bu premis, hikâyenin taşıyabileceği temel düşünceyi ifade eder. Yaşamınızın gerçek ayrıntıları ortaya çıktıkça daha kişisel ve özgün bir biçimde geliştirilebilir.

C. Logline — ana taslak

Nurhayat'ın kendisine bıraktığı mektubun ardından kendi yaşamını yazmaya karar veren emekli öğretmen Sabahattin, geçmişindeki önemli olayları ve hayatına yön veren insanları bir araya getirerek ömrünün hikâyesini kaleme almaya başlar.

Bu logline'ın güçlü yanı, gerçek yaşamınızdaki belirgin başlangıç noktasını koruması ve anlatının kimin hakkında olduğunu açıkça belirtmesidir. Henüz yaşanmamış bir sonuç veya hayalî bir engel eklememektedir.

D. Alternatif logline — temayı öne çıkaran biçim

Kendi hayatını yazmaya başlayan emekli öğretmen Sabahattin, geçmişinin izini sürerken yalnızca yaşadığı olayları değil, hayatında derin izler bırakan insanlarla paylaştığı anıları ve bu anıların bugünkü anlamını da anlatmaya yönelir.

Bu ikinci biçim, olaydan çok hatırlama ve anlamlandırma sürecini öne çıkarır. Belgesel veya biyografik nitelikte bir senaryo için uygun bir yaklaşım olabilir.

E. Dramatik soru

Sabahattin, kendi yaşamının hikâyesini yazarken geçmişindeki olayları, kararları ve hayatında iz bırakan insanları nasıl bir bütün hâlinde anlatacaktır?

Bu soru, hikâyenin tamamlanmış cevabını önceden vermeden yazma sürecinin temel meselesini belirler.

9. Dersin genel değerlendirmesi

Bugün öğrendiklerimizi birbirinden ayıralım:

• Premis: Hikâyenin temel düşüncesi.
• Logline: Hikâyenin karakterini, amacını ve temel hareketini kısa biçimde anlatan ifade.
• Temel çatışma: Karakterin amacıyla karşılaştığı güçlük veya çelişki.
• Dramatik soru: İzleyicinin hikâye boyunca cevabını merak ettiği temel soru.
• Merak: İzleyiciyi sonraki sahnelere taşıyan beklenti.

Sizin yaşam öykünüz için şu aşamada en uygun yaklaşım, gerçek olayları araştırırken logline'ı da geliştirmektir. Çünkü logline, hikâyenin tamamı bilinmeden kesinleştirilmek zorunda değildir.

Ders 7'nin uygulaması tamamlandı. Bir sonraki derste Ders 8 — Sinopsis: Hikâyeyi Baştan Sona Özetlemek konusuna geçebiliriz. Orada yaşam öykünüzün başlangıcını, gelişimini ve ana dönüm noktalarını gerçek hatıralarınıza bağlı kalarak nasıl düzenleyebileceğimizi ele alacağız.