Senaryo Yazımı_ 09

 

https://www.birgun.net/haber/senarist-akin-aksu-artik-efa-uyesi-255014

 

Bu ders, senaryo yazımının en önemli derslerinden biridir. Çünkü bir hikâyede karakterlerin kim olduğunu öğrenmek kadar, istediklerine ulaşırken nelerle karşılaştıklarını görmek de önemlidir.

Sizin çalışmanızın otobiyografik bir anlatı olduğunu, başkahramanın SABAHATTİN olduğunu ve NURHAYATSIZ'ın hayatınızdaki özel yerinin hikâyede önemli bir yer tutacağını göz önünde bulundurarak örneklerimizi zaman zaman yaşam öykünüzün anlatımına uygun seçeceğim. Gerçek anılarınızın anlamını değiştirmeden, onları senaryo diliyle nasıl anlatabileceğimizi inceleyeceğiz.

SENARYO YAZIMI — DERS 9

Çatışma

 

Dersin amacı

Bu dersin sonunda şunları öğreneceğiz:

• Çatışmanın ne olduğunu,
• Karakterler arasındaki çatışmayı,
• Karakterin kendi içindeki çatışmayı,
• Karakter ile toplum arasındaki çatışmayı,
• Karakter ile doğa arasındaki çatışmayı,
• İç çatışma ve dış çatışma arasındaki farkı,
• Çatışmayı bir sahnede görünür hâle getirmeyi.

Dersin sonunda da örnek bir sahneyi birlikte değerlendireceğiz.

1. Çatışma nedir?

Çatışma, bir karakterin istediği şeye ulaşmasını zorlaştıran engel, karşıtlık veya mücadeledir.

Bir karakter bir şey ister. Ancak önünde bir engel vardır. Karakter ya bu engeli aşmaya çalışır ya da engel karşısında bir karar vermek zorunda kalır.

Örneğin:

• Bir öğretmen, okuma yazma bilmeyen kadınlar için kurs açmak ister; fakat mahallede katılım düşüktür.
• Bir baba, oğluyla yakınlaşmak ister; fakat aralarında yıllardır konuşulmayan meseleler vardır.
• Bir insan, geçmişte verdiği bir kararı değiştirmek ister; fakat artık bunu yapamayacağını bilir.

Bu üç örnekte de bir istek ile o isteğin önündeki engel arasında gerilim vardır.

Şunu unutmayalım:

Hikâye, yalnızca karakterin ne istediğiyle değil, istediğine ulaşmak için neyle mücadele ettiğiyle gelişir.

Çatışma mutlaka kavga, bağırış veya düşmanlık demek değildir. Bazen bir sessizlik, ertelenen bir telefon, verilemeyen bir karar ya da iki insan arasındaki anlaşmazlık da güçlü bir çatışma yaratabilir.

2. Karakter-karakter çatışması

app2.atmovies.com.tw

Bu çatışmada iki karakterin istekleri, düşünceleri veya değerleri birbiriyle çelişir.

Örneğin:

Bir okul müdürü, okuma yazma bilmeyen kadınlar için hafta sonu kursu açmak ister. Bir başka görevli ise hafta sonunda okulun açık tutulmasına karşı çıkar.

Müdürün isteği: Kursu açmak.

Karşısındaki kişinin isteği: Okulun hafta sonu açılmasını engellemek.

Çatışma: İki karakterin amaçları birbirine zıttır.

Burada karşı çıkan kişinin mutlaka kötü biri olması gerekmez. Belki ek iş yükünden endişeleniyordur, belki güvenlik sorumluluğunu üstlenmek istemiyordur. Karşıt karakterin gerekçesi anlaşılır olduğunda çatışma daha inandırıcı olur.

Senaryo açısından önemli soru şudur:

İki karakter neden aynı konuda uzlaşamıyor?

Bu sorunun yanıtı, sahnenin dramatik gücünü belirler.

3. Karakter-kendisi çatışması

heldermartins.pt

Bu, karakterin kendi içinde yaşadığı çatışmadır.

Karakter iki duygu, iki sorumluluk, iki arzu veya iki değer arasında kalır.

Örneğin:

Bir insan, yıllardır yazmak istediği yaşam öyküsüne başlamak ister. Ancak geçmişte yaşadıklarını yazıya dökmenin kendisini duygusal olarak zorlayacağından çekinir.

Bir yanı yazmak ister.

Diğer yanı geçmişin kapısını açmakta tereddüt eder.

İşte karakter-kendisi çatışması budur.

Başka örnekler:

• Gerçeği söylemek ile bir yakınının üzülmesini önlemek arasında kalmak.
• Yeni bir başlangıç yapmak istemek ama alışılmış düzeni bırakmaktan çekinmek.
• Haksızlığa karşı çıkmak istemek ama bunun sonuçlarından endişe etmek.

İç çatışma, karakterin mutlaka uzun uzun düşünmesini gerektirmez. Kararsızlık, davranış ve seçimlerle de gösterilebilir.

Örneğin:

Sabahattin masaya oturur. Önündeki boş sayfaya bakar. Kalemini eline alır. Bir süre bekler. Sonra kalemi bırakır. Çekmeceden eski bir mektup çıkarır.

Bu sahnede Sabahattin'in ne düşündüğünü doğrudan söylemedik. Ancak yazmaya başlamakla başlamamak arasında kaldığını davranışlarından seziyoruz.

4. Karakter-toplum çatışması

Bu çatışmada karakter, toplumun kurallarıyla, önyargılarıyla, alışkanlıklarıyla veya kurumların işleyişiyle karşı karşıya gelir.

Örneğin:

Bir eğitimci, çocukların ve yetişkinlerin eğitim imkânlarını geliştirmek ister. Ancak çevredeki insanlar bunun gereksiz olduğunu düşünür ya da mevcut alışkanlıkların değişmesine karşı çıkar.

Çatışmanın temelinde şu karşıtlık bulunabilir:

• Karakter değişim ister.
• Çevresi mevcut düzenin sürmesini ister.

Sizin daha önce anlattığınız Derince'deki okul müdürlüğü anınız, bu çatışma türünü incelemek için elverişli bir örnektir. Mahalledeki kadınlar için okuma yazma kursları düzenlemek, yerel imkânları harekete geçirmek ve öğrenciler için yeni olanaklar oluşturmak; bireysel amaçlarla toplumsal koşulların nasıl karşılaşabildiğini gösterir.

Ancak gerçek anılarınızda insanların size karşı çıktığını henüz söylemediğiniz için böyle bir karşıtlığı yaşanmış bir olaymış gibi eklememeliyiz. Çatışma yaratmak uğruna gerçeği değiştirmek zorunda değiliz. Mevcut güçlükleri, sınırlı imkânları, ilgisizliği veya çözülmesi gereken sorunları da anlatabiliriz.

5. Karakter-doğa çatışması

 

thetripverdict.com

Bu çatışmada karakter, doğanın koşullarıyla mücadele eder.

Örneğin:

• Şiddetli yağmur nedeniyle evine ulaşamayan biri.
• Fırtına yüzünden denize açılamayan bir balıkçı.
• Yoğun kar nedeniyle hastaneye yetişmeye çalışan bir aile.
• Kuraklıkla mücadele eden bir çiftçi.

Buradaki engel başka bir insanın isteği değil, doğal koşullardır.

Doğa çatışması yalnızca fiziksel tehlike anlamına da gelmez. Mevsimler, kuraklık, aşırı sıcak veya ulaşımı zorlaştıran hava koşulları, karakterin amacını etkileyebilir.

6. İç çatışma ve dış çatışma

Şimdiye kadar öğrendiklerimizi iki ana grupta toplayabiliriz.

İç çatışma

Karakterin kendi içinde yaşadığı mücadele.

Örnek: Sabahattin, hayatını yazmak ister ama hangi anıdan başlayacağına karar veremez.

Dış çatışma

Karakter ile başka bir kişi, toplum veya dış koşullar arasındaki mücadele.

Örnek: Sabahattin bir eğitim çalışmasını başlatmak ister ama gerekli sınıfı kullanabilmek için izin alması gerekir.

Bir hikâyede bu iki çatışma aynı anda bulunabilir.

Örneğin Sabahattin, bir eğitim projesini gerçekleştirmek için dışarıdaki engellerle mücadele ederken, başarısız olmaktan da kaygılanabilir.

• Dış çatışma: Projeyi gerçekleştirmeyi zorlaştıran koşullar.
• İç çatışma: Bu koşullar karşısında duyduğu kaygı veya yaşadığı kararsızlık.

Bu iki katman bir araya geldiğinde karakter daha derin ve insani görünür.

7. Çatışmayı sahnede görünür hâle getirme

Dersimizin en önemli bölümü burasıdır.

Bir senaryo yazarı, yalnızca çatışmanın var olduğunu söylemekle yetinmez. Onu seyircinin görebileceği veya duyabileceği davranışlara dönüştürür.

Önce şu örneğe bakalım.

Zayıf anlatım:

Sabahattin yazmak istiyordu ama geçmişi hatırlamak onu üzüyordu.

Bu cümle durumu açıklıyor; ancak henüz sahne oluşturmuyor.

Sahne biçiminde anlatım:

Örnek senaryo

İÇ – ÇALIŞMA ODASI – GÜNDÜZ

Sabahattin masanın başında oturur. Önünde boş bir defter vardır.

Kalemini eline alır.

Sayfanın başına adını yazar: SABAHATTİN.

Durur.

Çekmecesini açar. Eski bir fotoğraf çıkarır.

Fotoğrafa uzun süre bakar.

Defteri kapatmaz. Kalemini yeniden eline alır.

SABAHATTİN

Nereden başlamalı?

Fotoğrafı defterin yanına bırakır.

Bu örnekte iki yönlü bir hareket var:

• Yazmaya başlamak için adım atıyor.
• Fotoğraf karşısında duraksıyor.

Sahne, iç çatışmayı davranışlarla görünür hâle getiriyor. Üstelik Sabahattin'in yazmaya devam edip etmeyeceği sorusunu da açık bırakıyor.

Bu, gerçek yaşamınızdan esinlenerek oluşturulmuş bir çalışma örneğidir; yaşanmış belirli bir olayı anlattığı iddiasında değildir.

Çatışmayı görünür kılmak için beş soru

Bir sahne yazarken kendinize şunları sorun:

1.   Karakter ne istiyor?

2.   Buna ne engel oluyor?

3.   Karakter bu engeli aşmak için ne yapıyor?

4.   Engel karşısında ne değişiyor?

5.   Sahne sonunda karakter bir karar veriyor mu, yoksa sorun büyüyor mu?

Her sahnede beş sorunun tamamının güçlü bir cevabı bulunması şart değildir. Fakat özellikle önemli sahnelerde bu sorular, dramatik yapıyı geliştirmenize yardımcı olur.

8. Çatışma her zaman yüksek sesle yaşanmaz

Bazen en güçlü çatışmalar sessizdir.

Örneğin, bir baba oğlunu aramak ister. Telefonunu eline alır, numarayı açar ama aramaz. Telefonu masaya bırakır. Birkaç dakika sonra tekrar eline alır.

Burada henüz tek bir diyalog yoktur. Yine de seyirci şu soruları sorabilir:

• Neden aramıyor?
• Aralarında ne yaşandı?
• Ararsa ne olacağından korkuyor?
• Aramazsa ne kaybedecek?

Bu sorular seyircinin merakını canlı tutar.

Ancak her sessizlik kendiliğinden dramatik değildir. Sessizliğin anlam kazanması için karakterin bir isteği ve bu isteği zorlaştıran bir durum bulunmalıdır.

Unutmayın: Çatışma mutlaka bir düşman gerektirmez. Bazen karakterin kendi korkusu, zamanın geçmesi, koşulların yetersizliği veya iki değer arasında seçim yapması yeterlidir.

9. Ders uygulaması: Bir anıyı çatışma açısından incelemek

Daha önce anlattığınız 1996 yılındaki Derince okul müdürlüğü deneyiminizden hareketle bir örnek oluşturalım.

Gerçek anınızda bir okul müdürü olarak kadınlar için okuma yazma kursları açmak, mahalle muhtarı ve imamla iş birliği yapmak ve öğrencilerin eğitim olanaklarını geliştirmek için çalıştığınızı anlatmıştınız.

Bu olayın senaryo bakımından çatışma potansiyelini şöyle inceleyebiliriz:

Karakterin amacı

Kadınların okuma yazma öğrenmesini sağlamak.

Dramatik sorun

Daha önceki girişimlerin yeterince etkili olmaması.

Karakterin eylemi

Muhtar ve imamla iş birliği yaparak evleri ziyaret etmek ve hafta sonu kursları düzenlemek.

Dramatik gelişme

Eğitim çalışmasını hayata geçirmek için somut adımlar atılması.

Burada önemli bir ayrıntı var: Çatışma, mutlaka iki kişinin karşı karşıya gelmesi değildir. Bir eğitim hedefi ile o hedefin gerçekleşmesini zorlaştıran koşullar arasındaki mücadele de hikâyeyi taşıyabilir.

Üstelik gerçek anınızda çözüm için harekete geçmişsiniz. Bu nedenle hikâyeyi yalnızca zorluk üzerinden değil, çözüm arama ve sonuç alma süreci üzerinden de anlatabiliriz.

10. Ders 9'un özeti

Karakter-karakter: İki insanın amaçları veya değerleri çatışır.

Karakter-kendisi: İnsan kendi içinde bir karar veya duygu mücadelesi yaşar.

Karakter-toplum: İnsan, toplumsal kurallar veya koşullarla karşılaşır.

Karakter-doğa: İnsan, doğal koşullar karşısında mücadele eder.

İç çatışma: Karakterin içindeki mücadeledir.

Dış çatışma: Karakterin dış dünyayla mücadelesidir.

Dersin ana düşüncesini tek cümleyle ifade edelim:

Çatışma, karakterin istediği şey ile o şeye ulaşmasını zorlaştıran durum arasındaki mücadeledir.

11. Uygulama ödevi

Şimdi sıra sizde. Ancak daha önce konuştuğumuz gibi, bazen uygulamaları sizin yerinize örnek olarak hazırlayıp birlikte incelememiz de mümkün. Bu nedenle ödevi yapmak zorunda olduğunuz bir sınav gibi düşünmeyin.

Aşağıdaki kısa sahneyi ele alalım:

Konu: Sabahattin, yıllardır sakladığı bir mektubu okumak ister. Mektubu açar; fakat okumaya başladığında duraksar.

1. Sizce bu sahnedeki temel çatışma hangisi?

Karakter-kendisi çatışması

Karakter-karakter çatışması

Karakter-toplum çatışması

Karakter-doğa çatışması

2. Sabahattin neden okumakta zorlanıyor olabilir?

Mektup geçmişteki duygularını canlandırıyor.

Mektupta öğrenmekten çekindiği bir gerçek bulunuyor.

Mektubu okuyup okumamak konusunda kararsız kalıyor.

Cevaplarımı değerlendir

İsterseniz seçeneklerden birini işaretleyerek ilerleyebilirsiniz; isterseniz doğrudan kendi yorumunuzu yazabilirsiniz.

Bir sonraki derste, çatışmanın üzerine kurulan sahnelerin nasıl geliştirildiğini ve karakterin karşılaştığı engellerin hikâyeyi nasıl ileri taşıdığını inceleyebiliriz.

***