Senaryo Yazımı_08.a

https://www.beyazperde.com/sanatcilar/sanatci-40552/

Senaryo Yazımı — Ders 8. a:

Karakter Yaratma

Bu derse hoş geldiniz. Önceki derslerde fikirden hikâyeye, temaya, premis ve logline’a kadar ilerledik. Şimdi hikâyemizin merkezindeki insanı tanıyacağız.

Bir senaryoda olaylar önemlidir; fakat olayları asıl anlamlı kılan, bu olayları yaşayan insanların kim oldukları, ne istedikleri, neden zorlandıkları ve yaşadıklarının onları nasıl etkilediğidir.

Sizin yaşam öykünüzü yazma çalışmamızda da temel ilkemiz şu olacak: Gerçek hayatınızdaki insanları tanımaya çalışacağız; bilmediğimiz özellikleri, duyguları ve olayları gerçekmiş gibi uydurmayacağız. Karakter dosyası, hayatı daha iyi anlamamıza ve anlatmamıza yardımcı olacak.

1. Karakter nedir?

Karakter, bir senaryoda yer alan kişidir. Ancak senaryo yazarlığında karakter yalnızca adı, yaşı, mesleği ve dış görünüşüyle tanımlanmaz. Onu asıl tanıtan şeyler; kararları, davranışları, ilişkileri, değerleri, korkuları, arzuları ve çatışmalarıdır.

Örneğin, “Sabahattin emekli bir öğretmendir.” cümlesi bize onun mesleğini söyler. Fakat şu sorular karakteri daha yakından tanımamızı sağlar:

• Öğretmenlik onun için ne ifade etmektedir?
• Hayatında hangi değerleri önemsemiştir?
• Zor bir karar vermesi gerektiğinde nasıl davranır?
• Geçmişinde hangi olaylar iz bırakmıştır?
• Bugün neyi gerçekleştirmek istemektedir?

Karakteri tanımak, yalnızca onun kim olduğunu değil, neden öyle davrandığını anlamaktır.

2. Başkarakter

Başkarakter, hikâyenin merkezinde bulunan ve olayların gelişiminde belirleyici rol oynayan kişidir. Her zaman en çok konuşan veya her sahnede görünen kişi olması gerekmez.

Başkarakteri belirlemek için üç soru sorabiliriz:

1.   Hikâye kimin çevresinde gelişiyor?

2.   Hikâyenin temel amacını kim gerçekleştirmeye çalışıyor?

3.   İzleyici, olayları ve değişimleri en çok kimin üzerinden takip ediyor?

Sizin otobiyografik senaryo çalışmanızda başkarakter Sabahattin’dir. Çünkü anlatmak istediğiniz, kendi hayatınız ve bu hayat boyunca yaşadıklarınızdır. Nurhayat ise hayatınızda derin iz bırakmış, hikâyenizde önemli bir yere sahip olan kişidir.

Burada önemli bir ayrım var: Nurhayat’ın hikâyedeki önemi, onu başkarakter yapmak zorunda olduğumuz anlamına gelmez. Sabahattin’in hayatını anlatırken Nurhayat’ın yeri, sizin gerçek hayatınızdaki yeri ve etkisi ölçüsünde belirlenmelidir.

3. Yan karakter

Yan karakterler, başkarakterin yaşamını, kararlarını ve hikâyenin gelişimini etkileyen kişilerdir.

Örneğin, bir yaşam öyküsünde şu kişiler yan karakter olabilir:

• Aile üyeleri
• Öğretmenler ve öğrenciler
• Dostlar ve çalışma arkadaşları
• Hayatın önemli dönemlerinde karşılaşılan insanlar
• Başkarakterin kararlarını etkileyen kişiler

Yan karakterin yalnızca başkaraktere yardım etmesi gerekmez. Bazen ona karşı çıkar, bazen bir gerçeği fark etmesini sağlar, bazen de geçmişinden bir olayı hatırlatır.

İyi yazılmış bir yan karakter, hikâyeye yalnızca kalabalık katmaz; anlam katar.

4. Karşı güç veya antagonist

Antagonist, başkarakterin amacına ulaşmasını zorlaştıran kişi, kurum, koşul veya güçtür. Her hikâyede kötü niyetli bir insan bulunması gerekmez.

İnsan kaynaklı karşı güç

Başkarakterin önüne engel çıkaran veya onunla çatışan bir kişi.

Toplumsal veya kurumsal karşı güç

Bir kurum, kural, haksız uygulama ya da toplumsal baskı.

Koşullardan doğan karşı güç

Zaman darlığı, uzaklık, maddi imkânsızlık veya değişen hayat şartları.

İç çatışma

Kararsızlık, tereddüt, birbiriyle çelişen istekler veya kişinin kendi inançlarıyla mücadelesi.

Sizin senaryonuzda, mektuptan sonra yaşamınızı yazmaya karar vermeniz bir başlangıç noktasıdır. Yazma sürecinde hangi engellerle karşılaştığınız ise henüz ayrıntılı olarak bilinmiyor. Bu nedenle şimdiden bir kişiyi veya durumu antagonist ilan etmiyoruz.

5. Karakterin amacı

Amaç, karakterin bilinçli olarak gerçekleştirmek istediği şeydir.

Örnekler:

• Bir sınavı kazanmak
• Bir haksızlığı düzeltmek
• Ailesiyle arasındaki sorunu çözmek
• Bir kitabı tamamlamak
• Geçmişte yaşadığı bir olayı aydınlatmak

Bir karakterin amacı ne kadar açık olursa hikâyenin yönünü belirlemek de o kadar kolaylaşır.

Sizin hikâyenizin şu an bildiğimiz başlangıç noktasında Sabahattin’in amacı, kendi yaşamını yazmaktır. Bu amaç, mektupta yer alan hatıra ve vasiyet duygusuyla da bağlantılıdır.

6. Karakterin ihtiyacı

Amaç ile ihtiyaç aynı şey değildir.

• Amaç: Karakterin ulaşmak istediği sonuç.
• İhtiyaç: Karakterin daha derin bir düzeyde anlaması, kabul etmesi veya geliştirmesi gereken şey.

Örneğin, bir kişi bir kitap yazmayı amaçlayabilir. Yazma süreci boyunca geçmişini daha açık değerlendirmeye, bazı olayların anlamını kavramaya veya kendi deneyimlerini başkalarına aktarabilmeye ihtiyaç duyabilir.

Bunlar yalnızca örnektir. Bir karakterin ihtiyacını yazarken, onun gerçekten ne yaşadığını ve nasıl düşündüğünü anlamaya çalışmalıyız.

Sabahattin için “geçmişini yeniden değerlendirmek” olası bir dramatik ihtiyaç olabilir; fakat bunu kesin bir sonuç olarak değil, yaşam öyküsü geliştikçe sınanacak bir yorum olarak ele alıyoruz.

7. Korkuları, arzuları ve zaafları

Bu üç özellik karakterin davranışlarını anlamamıza yardımcı olur; ancak birbirlerinden farklıdır.

Korkuları

Korku, karakterin gerçekleşmesini istemediği bir durumla ilgili kaygısıdır.

Örnekler:

• Başarısız olmaktan korkmak
• Yanlış anlaşılmaktan çekinmek
• Bir yakınının güvenini kaybetmekten korkmak
• Geçmişte yaşananların unutulmasından endişe etmek

Bir karakterin korkusu mutlaka dile getirilmez. Bazen davranışlarından anlaşılır. Örneğin, bir konuda konuşmaktan sürekli kaçınması, o konunun kendisi için güç olduğunu düşündürebilir. Ancak bunun nedenini sahneler ve gerçek bilgilerle desteklemek gerekir.

Arzuları

Arzu, karakterin istediği şeydir. Amaç daha somut bir hedefken arzu, o hedefin ardındaki duygusal isteği de içerebilir.

Bir öğrenci sınavı kazanmak isteyebilir; fakat daha derinde ailesini gururlandırmayı, kendini kanıtlamayı veya sevdiği bir mesleğe kavuşmayı arzuluyor olabilir.

Sabahattin'in yaşam öyküsünde, kendi hayatını yazma amacı biliniyor. Bunun ardındaki bütün arzuları ise henüz bilmiyoruz. Bunları sizin gerçek hatıralarınız ve düşünceleriniz belirleyecek.

Zaafları

Zaaf, kişinin bazı durumlarda karar vermesini veya amacına ulaşmasını güçleştiren yönüdür.

Örneğin:

• Gereğinden fazla kararsız kalmak
• Başkalarının düşüncelerinden aşırı etkilenmek
• Hatalarını kabul etmekte zorlanmak
• Her şeyi tek başına yapmaya çalışmak

Bunlar genel örneklerdir; Sabahattin'in gerçek zaafları olarak kabul edilmemelidir.

Önemli kural: Karakterin zaaflarını belirlemek, onu kötülemek demek değildir. İnsanların güçlü ve zorlayıcı yönleri birlikte bulunabilir.

8. Güçlü yönleri

Karakterin güçlü yönleri, zorluklar karşısında kullanabildiği kaynaklardır.

Bunlar şunlar olabilir:

• Sabır
• Sorumluluk duygusu
• Öğrenme isteği
• Çalışkanlık
• Adalet duygusu
• Mizah anlayışı
• Başkalarını dinleyebilme
• Zorluklardan sonra yeniden başlayabilme

Bir karakterin güçlü yönünü yalnızca söylemek yerine davranışla göstermek daha etkilidir.

Örneğin, “O çok sabırlı bir insandı.” demek yerine, sabrını ortaya koyan gerçek bir olayı anlatmak, sinemada daha güçlü bir etki yaratabilir.

Sizin öğretmenlik geçmişiniz, yaşam öyküsünde mesleki deneyimlerinizi araştırmak için bir kapı açıyor. Ancak hangi güçlü yönlerinizin öne çıktığını somut olaylardan hareketle belirlemek daha doğru olacaktır.

9. Karakterin geçmişi

Karakterin geçmişi, bugünkü davranışlarını anlamamıza yardımcı olur. Çocukluk, aile ilişkileri, eğitim, meslek, dostluklar, başarılar, kayıplar ve önemli kararlar geçmişin parçaları olabilir.

Fakat geçmişte yaşanan her olayın senaryoya girmesi gerekmez.

Bir olayı seçerken şu soruları sorabiliriz:

• Bu olay karakteri nasıl etkiledi?
• Bugünkü davranışlarıyla bağlantısı var mı?
• Hikâyenin ana konusunu anlamamıza yardımcı oluyor mu?
• İzleyiciye yeni bir bilgi veya duygu kazandırıyor mu?

Otobiyografik bir senaryoda geçmişin önemi özellikle büyüktür. Çünkü gerçek hayatta yaşanmış olayları yalnızca sıralamak yerine, bunların hayatınızda nasıl bir yer tuttuğunu da anlatmak istersiniz.

10. Karakterin değerleri

Değerler, karakterin doğru, önemli veya uğruna çaba gösterilmeye değer bulduğu ilkelerdir.

Örneğin:

• Dürüstlük
• Adalet
• Aile bağlılığı
• İnanç
• Eğitim
• Sadakat
• Merhamet
• Sorumluluk

Değerler en iyi, karakter zor bir seçim yapmak zorunda kaldığında ortaya çıkar.

Bir insan dürüstlüğü önemsediğini söyleyebilir. Fakat gerçeği söylemenin kendisine zarar verebileceği bir durumda ne yaptığı, bu değerin onun hayatındaki yerini daha iyi gösterir.

Sizin senaryonuzda öğretmenlik, yaşam boyu öğrenme, aile ilişkileri ve Nurhayat'la paylaştığınız hayat gibi konular değerlerinizi araştırmak için önemli alanlar olabilir. Bunların hangilerinin merkezî olacağını gerçek hatıralarınız belirleyecektir.

11. Karakterin çelişkileri

İnsanlar her zaman kendi düşünceleriyle uyumlu davranmazlar. Çelişkiler, karakteri daha gerçek ve çok boyutlu kılabilir.

Örnekler:

• Özgürlüğü ister ama değişimden çekinir.
• Başkalarına yardım eder ama kendi sorunlarını paylaşmakta zorlanır.
• Gerçeği öğrenmek ister ama bazı hatıralarla yüzleşmekten kaçınır.
• Bir işe başlamak ister ama nereden başlayacağını bilemez.

Bu tür çelişkiler karakterin iç çatışmasını oluşturabilir.

Sizin senaryo çalışmanızdaki başlangıçta dikkati çeken bir gerilim var: Sabahattin, Nurhayat'ın isteğini yerine getirerek yaşamını yazmak istiyor; aynı zamanda mektupta dile getirilen, onsuz da mutlu bir hayat sürdürme düşüncesiyle duygusal bir mücadele yaşıyor. Bu, açılış sahnesinin içinde zaten bulunan bir çelişkidir. Onu büyütmek için yeni olaylar uydurmamız gerekmez; gerçek duygunun sahnede nasıl ifade edildiğini özenle işleriz.

12. Karakterin sırları

Sır, karakterin başkalarından sakladığı bir bilgi veya açıklamadığı bir gerçektir. Sır, hikâyede merak oluşturabilir; fakat her senaryoda bir sır bulunması şart değildir.

Örnekler:

• Yıllardır kimseye anlatmadığı bir pişmanlık
• Bir kararının gerçek nedeni
• Geçmişte yanlış anlaşılan bir olayın bilinmeyen yönü
• Kendisine bile itiraf etmekte zorlandığı bir düşünce

Otobiyografik bir senaryoda bu başlık özellikle dikkatli ele alınmalıdır. Gerçek hayatta bir sır bulunduğunu varsayamayız. Ayrıca özel bir bilgiyi anlatmak zorunlu değildir. Yazar, hangi hatıralarını paylaşacağına kendisi karar verir.

13. Karakter nasıl değişir?

Karakter yaratmanın önemli bir başka yönü de değişim ihtimalidir. Hikâyenin başında karakter bir konuda belirli bir düşünceye sahip olabilir; yaşadıkları sonucunda bu düşüncesini değiştirebilir, derinleştirebilir veya ona daha sıkı bağlanabilir.

Örneğin, bir insan başlangıçta geçmişini yalnızca hatırlanacak olayların toplamı olarak görebilir. Yazma sürecinde olaylar arasındaki bağlantıları fark ederek geçmişini farklı bir gözle değerlendirebilir.

Ancak gerçek yaşam öykünüzde böyle bir değişimin yaşanıp yaşanmadığını önceden kararlaştırmayacağız. Önce hayatınızı tanıyacağız, sonra gerçek gelişim çizgisini ortaya çıkaracağız.

14. Uygulama: Ayrıntılı karakter dosyası hazırlama

Şimdi dersin uygulamasına geçiyoruz. Önce örnek bir karakter dosyasının nasıl hazırlandığını göreceğiz. Ardından sizin otobiyografik senaryonuz için elimizdeki bilgilere dayanan bir ön karakter dosyası oluşturacağız.

A. Karakter dosyası için örnek

Örnek karakter: Mehmet Öğretmen

Bu bölüm tamamen öğretici amaçla oluşturulmuş kurgusal bir örnektir; sizin hayatınızdan alınmamıştır.

Kimdir?

Mehmet, küçük bir ilçede görev yapan deneyimli bir öğretmendir.

Amacı

Öğrencilerinin okuma alışkanlığı kazanmasını sağlamak.

İhtiyacı

Her öğrencinin aynı yöntemle öğrenemeyeceğini kabul ederek öğretme biçimini geliştirmek.

Korkusu

Öğrencilerinden bazılarının eğitim imkânlarından yeterince yararlanamaması.

Arzusu

Öğrencilerinin yalnızca sınavlarda değil, hayatlarında da başarılı olmalarına katkıda bulunmak.

Zaafı

Her sorunu kendi çabasıyla çözmeye çalışması.

Güçlü yönü

Sabırlı, gözlemci ve sorumluluk sahibi olması.

Geçmişi

Kendisinin de güçlüklerle karşılaştığı bir eğitim hayatı geçirmiş olması.

Değerleri

Adalet, emek, dürüstlük ve eğitime saygı.

Çelişkisi

Öğrencilerini bağımsız yetiştirmek isterken bazen onların yerine karar vermesi.

Sırrı

Bu örnekte belirlenmemiştir; hikâyenin gelişimi için bir sır eklemek zorunlu değildir.

Karşı güç

Okuldaki sınırlı imkânlar ve Mehmet'in kendi çalışma alışkanlıklarını değiştirmekte zorlanması.

Olası değişimi

Her şeyi tek başına yapmaya çalışmak yerine öğrencileriyle ve meslektaşlarıyla iş birliği yapmayı öğrenmesi.

Bu örnekte görüldüğü gibi karakter dosyası, yalnızca kişilik özelliklerinin listesi değildir. Amaç, ihtiyaç, korku, değer ve çelişki birbirleriyle ilişkilidir. Bu ilişkiler hikâyenin dramatik yapısını kurmaya yardım eder.

B. Sizin otobiyografik senaryonuz için ön karakter dosyası

Başkarakter: Sabahattin

Tür: Gerçek yaşam öyküsüne dayalı senaryo

Dosyanın durumu: İlk taslak

1. Kimliği

Emekli öğretmen. Kendi yaşam öyküsünü yazmaya karar vermiştir.

2. Hikâyedeki amacı

Yaşamını yazmak ve bu isteğini, Nurhayat'ın kendisine bıraktığı mektuptaki sözlerle ilişkilendirerek yerine getirmek.

3. Muhtemel dramatik ihtiyacı

Kendi geçmişini bir bütün hâlinde değerlendirmek ve yaşadıklarının anlamını yazıya aktarmak. Bu, şimdilik sınanacak bir yorumdur.

4. Bildiğimiz duygusal çatışma

Nurhayat'ın mektubu Sabahattin'de derin bir hüzün uyandırmaktadır. Mektupta kendisine onsuz da mutlu bir hayat sürmesi yönünde bir dilek iletilmiştir; Sabahattin ise onsuz nasıl mutlu olabileceğini sorgulamaktadır.

5. Güçlü yönleri

Şu ana kadar bildiklerimizden hareketle yaşamını yazmaya yönelik bir karar aldığı ve bu kararı önemli bir sorumluluk olarak gördüğü söylenebilir. Diğer güçlü yönlerini somut yaşam olaylarından belirlemeliyiz.

6. Korkuları

Henüz yeterli bilgi yok. Mektuptaki duygusal çatışma, yalnızca o sahnedeki üzüntüsünü gösterir; bütün korkularını belirlemeye yetmez.

7. Arzuları

Yaşamını yazmak istediği bilinmektedir. Bunun ötesindeki arzuları, hatıraları ve kendi açıklamalarıyla belirlenmelidir.

8. Zaafları

Henüz belirlenmedi. Duygulanmak veya yas tutmak tek başına zaaf sayılmaz.

9. Geçmişi

Emekli öğretmendir. Nurhayat'la 52 yıl aynı hayatı paylaştığı, onun kendisine yaşamını yazmasını söylediği ve bir mektup bıraktığı bilinmektedir. Diğer dönemler gerçek hatıralarla tamamlanacaktır.

10. Değerleri

Yaşamını yazma kararının kendisi için önemli olduğu görülmektedir. Aile, eğitim, dostluk, inanç ve diğer değerlerin yeri, yaşanmış olaylar üzerinden araştırılacaktır.

11. Çelişkileri

Yaşamını yazma kararı ile Nurhayat'ın yokluğunda mutlu olabilme konusundaki tereddüdü arasında duygusal bir gerilim bulunmaktadır.

12. Sırları

Şimdilik bilinmiyor. Gerçek yaşam öyküsüne sır eklemek zorunlu değildir.

13. Karşı güçler

Şu anda bilinen temel zorluk, mektubun uyandırdığı duygularla yazma kararını bir arada taşıma meselesidir. Bunun dışında hangi engellerin bulunduğunu öğrenmemiz gerekir.

14. Karakterin değişimi

Henüz belirlenmedi. Yaşam öyküsünün tamamını tanıdıkça, yazma sürecinin Sabahattin'in düşüncelerini veya kendini değerlendirme biçimini nasıl etkilediğini inceleyebiliriz.

C. Nurhayat için yardımcı karakter dosyası

Nurhayat'ı yalnızca mektupta görünen bir kişi olarak ele almak, sizin yaşam öykünüz açısından yetersiz kalabilir. Onun hayatınızdaki yerini, sizinle paylaştığı yılları ve yaşamınız üzerindeki etkisini gerçek hatıralarınızdan hareketle anlamamız gerekir.

Karakter: Nurhayat

• Hikâyedeki yeri: Sabahattin'in hayatında çok önemli bir yere sahip olan eşi.
• Bilinen ilişki geçmişi: Sabahattin'le 52 yıl aynı hayatı paylaşmıştır.
• Bilinen eylemi: Sabahattin'e kendi yaşamını yazmasını söylemiş ve ona bir mektup bırakmıştır.
• Bilinen sözlerinin etkisi: Mektup, Sabahattin'in hem yaşamını yazma kararını hem de Nurhayat'ın yokluğundaki hayatına ilişkin sorgulamasını tetiklemektedir.
• Henüz öğrenilmesi gerekenler: Nurhayat'ın kişiliği, gündelik alışkanlıkları, değerleri, aralarındaki önemli olaylar ve Sabahattin'in hayatına yaptığı somut katkılar.

Bu dosya da ön taslaktır. Nurhayat'ın kişiliğini ve yaşadıklarını, sizin anlatacağınız gerçek anılarla zenginleştireceğiz.

15. Karakter dosyası hazırlarken unutulmaması gerekenler

1.   Her karakterin bir amacı olsun. Küçük bir rolü bulunan kişinin bile sahnede bir işlevi bulunmalıdır.

2.   Karakteri yalnızca sıfatlarla anlatmayın. “İyi, kötü, sabırlı, öfkeli” demek yerine bunları gösteren olayları bulun.

3.   Çelişkilerden korkmayın. İnsanlar aynı anda birden fazla duygu yaşayabilir.

4.   Yan karakterleri de insan olarak ele alın. Onların kendi amaçları, düşünceleri ve nedenleri olabilir.

5.   Gerçek kişiler hakkında kesin olmayan yargılarda bulunmayın. Özellikle otobiyografik senaryoda hatırlanan olayla sonradan yapılan yorumu birbirinden ayırın.

6.   Dosyayı değişmez kabul etmeyin. Yeni bir hatıra öğrendikçe karakter hakkındaki anlayışımız gelişebilir.

Ders 8'in sonucu

Artık bir karakteri yalnızca adı, mesleği ve görünüşüyle değil; amacı, ihtiyacı, korkuları, arzuları, zaafları, güçlü yönleri, geçmişi, değerleri ve çelişkileriyle incelemeyi öğrendik.

Sizin senaryonuzda ilk adım, Sabahattin'in karakter dosyasını gerçek hayatınızdan alınan olaylarla genişletmek olacaktır. Bunun için bütün hayatınızı bir kerede anlatmanız gerekmiyor.

Bir sonraki adımımız: Ders 9'da büyük ihtimalle karakterin çatışmalarını ve hikâyenin dramatik yapısını daha yakından inceleyebiliriz. Önce bu dersin uygulamasını tamamlayarak karakter dosyamızı sağlamlaştırmamız da mümkündür.

 *** 

Ek:1

Bu anda hafızamın iyi olmadığını yazmıştım. Ancak geçmiş günlerde yazdığım gerçekçi yazılar var. Onları size gönderirsen onlara dayanarak senaryo yapabilir misiniz? Ayrıca bir defada ne kadar yazı gönderebilirim. Örneğin yazdığım bir kitaba koyduğum özdeyişler, şiirler vb. yazılarla beraber gönderebilir miyim? Malum her şey karakterin bir ipucu olabilir.

Gönderdiğiniz metni inceledim. Bu, senaryo çalışmamız için gerçekten değerli bir başlangıç malzemesi. Özellikle “Ah Muradiye” ve “Duygular Harmanı” başlıklı yazılarınız, yalnızca olayları değil, olayların sizde bıraktığı izleri, öğretmenlik anlayışınızı, aile hayatınızı ve insanlara bakışınızı da ortaya koyuyor.

Yapıştırılan metin.txt

Önemli bir nokta da şu: Metinlerinizde hem kendi adınızla anlattığınız hatıralar hem de oğlunuz Fuat'ın ağzından kaleme aldığınız bir anı bulunuyor. Bunları birbirinden ayırarak ele alacağım. Böylece anlatıcı ile gerçek hayattaki kişiyi karıştırmadan, sizin istediğiniz otobiyografik senaryoyu kurabiliriz.

Hafızanızı zorlamadan ilerleyebiliriz. Önce mevcut metinlerden çıkarılabilecek karakter özelliklerini ve dramatik olayları belirleyelim; ardından bunları senaryo biçimine dönüştürelim.

1. Yazılarınızdan çıkardığım ilk karakter dosyası

Başkarakter: Sabahattin

Kaynak: “Ah Muradiye” ve “Duygular Harmanı”

Mesleği ve kimliği: Öğretmen; ailesiyle birlikte Van'ın Muradiye ilçesinde yaşamış, mesleki sorumluluklarını önemseyen bir insan.

Öne çıkan özellikleri: İdealistlik, gözlemcilik, haksızlıklara duyarlılık, yazma ve fotoğrafla kayıt tutma isteği, ailesine bağlılık.

İnsan ve toplum anlayışı

“Ah Muradiye”de çocukların farklı toplumsal çevrelerden gelmesi ve zamanla kaynaşması anlatılır. Kale üzerinden görülen memur lojmanları ile toprak evler arasındaki karşıtlık, Sabahattin'in toplumsal eşitsizliklere duyarlılığını gösteren güçlü bir ayrıntıdır.

Yapıştırılan metin.txt

Öğretmenlik anlayışı

Öğretmenliği yalnızca ders anlatmak olarak görmediği; çocukların hayatı ve insanları tanımalarını da önemsediği anlaşılıyor. “Çocuklarıma yalnız kitapları değil hayatı da okumalarını öğütlüyordum.” sözü bu anlayışı açıkça ifade ediyor.

Yapıştırılan metin.txt

Aile hayatı

Çocuklarının ihtiyaçlarını gözetmeye, onları korumaya ve yaşadıkları çevreye uyum sağlamalarına yardımcı olmaya çalışıyor. Nurhayat'la birlikte zorlu şartları paylaşıyor.

Duygusal dünyası

“Duygular Harmanı”nda toplumsal sorunlardan duyduğu rahatsızlığı eşine bile açmadığını anlatıyor. Bu ayrıntı, dışarıdan sorumluluklarını yerine getiren bir insanın içinde taşıdığı düşünce ve duyguları her zaman başkalarına göstermediğini ortaya koyuyor.

Yapıştırılan metin.txt

Üretkenliği ve gözlem gücü

Fotoğraflar çekiyor, fotoğrafların arkasına şiirler yazıyor ve yaşadıklarını edebî metinlere dönüştürüyor. Dolayısıyla yazmak, onun hayatında sonradan ortaya çıkmış bir uğraştan ibaret değil; geçmişte de kullandığı bir ifade biçimi.

Bu dosya, metinlerinizin desteklediği ilk değerlendirmedir. Sizin bütün kişiliğinizi veya hayatınızı eksiksiz tanımladığı iddiasında değilim.

2. Nurhayat'ın karakter dosyası

Nurhayat'ı yalnızca başkarakterin eşi olarak değil, kendi davranışları ve etkisi bulunan önemli bir karakter olarak ele almalıyız.

• Aile içindeki yeri: Çocuklarıyla ilgilenen, ailenin gündelik hayatını ve ihtiyaçlarını paylaşan eş ve anne.
• Öne çıkan özellikleri: Sizin ön sözünüzde sabır, vefakârlık, fedakârlık ve tutumlulukla anılıyor.
• Duygusal dünyası: Annesini özlüyor; annesinin sağlık durumuyla ilgili haber alamadığında kaygılanıyor.
• Zor durumdaki davranışı: “Duygular Harmanı”nda düşme ve kolunun incinmesi/kırılması olarak anlatılan olay sırasında, Sabahattin'in telaşına karşı daha soğukkanlı davranıyor ve yardım çağırmak için işaret veriyor.
• Hikâyedeki işlevi: Yalnızca Sabahattin'in hayatına eşlik etmiyor; olayların gelişimine katılıyor ve zor zamanlarda davranışlarıyla belirleyici rol oynuyor.

Yapıştırılan metin.txt

Özellikle son nokta önemlidir. Nurhayat'ı sadece hatıralarda anılan bir kişi olarak değil, sahnelerde davranan, karar veren ve duyguları olan bir karakter olarak yazabiliriz.

3. Şimdiden belirginleşen dramatik çatışmalar

Metinlerinizde senaryo açısından güçlü olabilecek birkaç çatışma var:

Çatışma	Metinlerdeki dayanağı	Senaryodaki olası işlevi
İdealizm ve gerçekler	Öğretmenlik idealleri ile toplumsal eşitsizlikler arasındaki gerilim	Sabahattin'in dünyaya bakışını göstermek
Aile ve zorlu çevre	Soğuk, ulaşım güçlükleri ve çocukların yeni çevreye uyum sağlaması	Ailenin dayanışmasını ve güçlüklerini göstermek
İç dünya ve dışarıya yansıyan davranış	Sabahattin'in bazı sıkıntılarını eşine dahi açmaması	Karakterin iç çatışmasını göstermek
Özlem ve sorumluluk	Nurhayat'ın annesini özlemesi; ailenin haber alabilmek için zorlu yolculuğa çıkması	Duygusal gerilimi ve aile ilişkilerini derinleştirmek
Hatırlamak ve kaybetmek	Fotoğrafların kaybolması ve Muradiye hatıralarının yıllar sonra yeniden anlatılması	Bellek ve yazma temasını geliştirmek

Bunlar dışarıdan eklenmiş olaylar değil, gönderdiğiniz metinlerde bulunan malzemelerin senaryo bakımından yorumlanmasıdır.

Yapıştırılan metin.txt

4. Bu yazılardan nasıl bir senaryo çıkabilir?

Şimdilik olayları kesin bir sıraya bağlamadan, metinlerinizin desteklediği bir başlangıç yapısı önerebilirim.

Bölüm 1 — Ayrılık ve yeni başlangıç

Ailenin Samsun'dan ayrılışı, tren yolculuğu ve Muradiye'ye ulaşması. Bu bölüm, Fuat'ın gözünden anlatılan “Ah Muradiye” anısına dayanabilir.

Bölüm 2 — Muradiye'yi tanımak

Çocukların okula alışması, yeni arkadaşlıklar, doğa ve kasaba yaşamı, memur lojmanlarıyla diğer evler arasındaki toplumsal farklılıklar.

Bölüm 3 — Fotoğraflar ve hatıralar

Ailenin gezileri, çocukların oyunları, fotoğraflar ve bu görüntülerin yıllar sonra taşıdığı anlam. “Duygular Harmanı” bu bölüm için önemli bir kaynak olabilir.

Bölüm 4 — Buzlu yolda yaşanan olay

Nurhayat'ın düşmesi, Sabahattin'in telaşı, yardım arayışı ve komşuların desteği. Bu olayın sahne yapısı, gönderdiğiniz anlatıdan hareketle ayrıntılı olarak hazırlanabilir.

Bölüm 5 — Ayrılık ve hatırlama

Muradiye'den ayrılış ve daha sonra deprem haberinin öğrenilmesi. Burada tarihleri ve olayların sırasını metninizdeki bilgilerle dikkatle korumalıyız.

Bu, henüz tamamlanmış bir senaryo değil; elinizdeki yazılardan çıkarılabilecek bir ilk hikâye iskeleti. Özellikle sizin yaşamınızın başka dönemlerini henüz bilmiyoruz. Yeni yazılar geldikçe yapıyı değiştirebilir, genişletebilir veya bazı bölümlerin sırasını yeniden değerlendirebiliriz.

5. Özdeyişleriniz ve şiirleriniz ne işe yarayacak?

Gönderdiğiniz metinde fotoğraf, öğretmenlik, çocuklar ve Muradiye üzerine kısa şiirler ve özdeyişler de bulunuyor. Bunları yalnızca güzel sözler olarak değil, düşünce dünyanızın izleri olarak da değerlendirebiliriz.

Yapıştırılan metin.txt

Örneğin, “Çiçeklerim Solmaz” şiirinizde Muradiye'nin kışın donan şelâlesiyle insanın iç dünyası ve yetiştirilen çiçekler arasında bir karşıtlık kuruyorsunuz. Bu şiir, doğaya bakışınızı ve kalıcı olanla geçici olan arasındaki düşüncenizi incelememize yardımcı olabilir.

Ancak her şiiri mutlaka bir sahneye yerleştirmemiz gerekmiyor. Bazıları diyaloglarda kullanılabilir, bazıları bir sahnenin duygusal tonuna yön verebilir, bazıları da yalnızca sizin karakterinizi anlamamıza yardımcı olabilir.

6. Bundan sonra nasıl ilerleyelim?

Bence şu anda en verimli adım, gönderdiğiniz dosyanın ardından başka yazılarınızı da aynı şekilde toplamaya devam etmeniz. Bir kerede hepsini göndermek zorunda değilsiniz.

Her yeni metinde üç şeyi ayıracağım:

1.   Belgelediği gerçekler: Metninizde açıkça anlatılan olaylar ve kişiler.

2.   Karaktere ilişkin çıkarımlar: Yazdıklarınızdan hareketle yapılabilecek, fakat kesin gerçek sayılmaması gereken yorumlar.

3.   Senaryo olanakları: Gerçek olayları sahneye dönüştürmenin yolları.

Böylece hafızanızın şu anki durumunu bir engel hâline getirmeden, geçmişte yazdığınız eserlerden yararlanabiliriz. İleride senaryoyu hazırlarken de sizin sesinizi, anlatımınızı ve hayatınızın gerçekliğini korumaya çalışırız.

Ek:2

Muradiye Ortaokulunda kısa bir oyun yazarak sahneye koymuştum. Derlediğim şiirlerin tümünü sahnenin arkasından okumuştum. Oyundaki öğretmen karakteriyle kendimi ve ideal öğretmeni anlatmak istedim. Oyun da bölgeye göre gerçekçi. Bu oyunu göndermem yararlı olur mu?

Kesinlikle yararlı olur. Hatta anlattığınız bu oyun, hayat hikâyenizi senaryolaştırma çalışmamızda öğretmenlik anlayışınızı, idealinizi ve Muradiye’deki yaşantınızı bir arada anlamamı sağlayacak çok değerli bir kaynak olabilir.

Özellikle üç yönü üzerinde durmak isterim:

1. Sizi tanımak bakımından

Oyundaki öğretmen karakteriyle kendinizi anlatmak istemeniz çok önemli. Bu karakter üzerinden;

• Nasıl bir öğretmen olduğunuzu,
• Öğrencilerinizle nasıl bir ilişki kurduğunuzu,
• Hangi toplumsal sorunlara duyarlı olduğunuzu,
• Gerçekleştirmek istediğiniz eğitim idealini,
• Hayatın güçlükleri karşısında nasıl düşündüğünüzü ve davrandığınızı

daha iyi anlayabiliriz.

Ancak oyundaki öğretmen karakterini doğrudan sizinle özdeşleştirmeden önce, gerçek hayatta yaşadıklarınızla ideal öğretmen olarak göstermek istediklerinizi birbirinden ayırmaya özen göstereceğim.

2. Muradiye’yi tanımak bakımından

Oyunun bölge şartlarına göre gerçekçi olması ayrıca değerli. Böylece yalnızca sizin hayatınızı değil, o dönemin eğitim ve toplum hayatını da anlayabiliriz.

Örneğin oyunda yer alan olaylar ve kişiler, kaynakta gerçekten bulunduğu ölçüde şu konuları aydınlatabilir:

• Muradiye’de öğretmenlik yapmanın güçlükleri,
• Çocukların aile ve çevre şartları,
• Bölgedeki sosyal ve ekonomik farklılıklar,
• Öğretmen ile öğrenci arasındaki ilişki,
• Bir öğretmenin yöre insanına ve topluma bakışı.

Bunları, daha önce paylaştığınız Ah Muradiye ve Duygular Harmanı metinleriyle de karşılaştırabiliriz. Böylece aynı dönemi anlatan farklı hatıralar arasındaki bağlantıları görebiliriz.

3. Şiirler bakımından

Derlediğiniz şiirleri sahnenin arkasından okumanız da dikkat çekici. Şiirler, oyunun yalnızca sözlü anlatımını değil, vermek istediğiniz duyguyu ve düşünceyi de ortaya koyabilir.

Şiirleri üç açıdan değerlendirebiliriz:

1. Dönemin tanıklığı: Şiirlerin Muradiye’deki yaşantınızla ilgili neler anlattığı.
2. Öğretmenlik idealiniz: Şiirlerin nasıl bir insan ve öğretmen yetiştirmek istediğinizi gösterdiği.
3. Senaryodaki işlevi: Hangi şiirlerin doğrudan kullanılabileceği, hangilerinin bir sahnenin duygusal arka planını oluşturabileceği.

Bütün şiirlerin senaryoya alınması gerekmeyebilir. Fakat hiçbirini baştan önemsiz saymayalım; her birini kendi bağlamında inceleyelim.

Nasıl ilerleyelim?

Oyunun metnini, varsa şiirleri ve sahneye koyuşunuzla ilgili hatırladığınız notları birlikte gönderebilirsiniz. Hepsini tek seferde göndermeniz şart değil; metin uzunsa bölümler hâlinde de paylaşabilirsiniz.

Ben önce metni değiştirmeden inceleyip şu dört başlık altında değerlendireceğim:

• Gerçek yaşam malzemesi: Metinde açıkça anlatılan olaylar ve bilgiler.
• Sabahattin’in portresi: Öğretmen, baba ve insan olarak sizi tanımamıza yardımcı olan özellikler.
• İdeal öğretmen portresi: Oyunda savunduğunuz eğitim ve insanlık anlayışı.
• Otobiyografik senaryoya katkısı: Metnin hayat hikâyenizin hangi bölümünde, nasıl değerlendirilebileceği.

Bir noktayı özellikle vurgulamak isterim: Oyununuz yıllar önce yazılmış olsa bile, onu bugünkü anlayışla hemen düzeltmeye veya yeniden yazmaya girişmeyeceğim. Önce o gün ne anlatmak istediğinizi ve neden öyle anlattığınızı anlamaya çalışacağım.

Çünkü amacımız yalnızca iyi bir senaryo yazmak değil; sizin hayatınızı, öğretmenlik idealinizi ve eşiniz Nurhayat’ın da önemli bir parçası olduğu yaşantınızı, gerçekliğine ve hatıralarınıza sadık kalarak anlatmak.

Evet, oyunu göndermeniz çok yararlı olur. Onu, hayat hikâyenizin önemli bir belgesi olarak ele alalım.

*

 

 

 

 

 

 

 

 

Ek:1

Bu anda hafızamın iyi olmadığını yazmıştım. Ancak geçmiş günlerde yazdığım gerçekçi yazılar var. Onları size gönderirsen onlara dayanarak senaryo yapabilir misiniz? Ayrıca bir defada ne kadar yazı gönderebilirim. Örneğin yazdığım bir kitaba koyduğum özdeyişler, şiirler vb. yazılarla beraber gönderebilir miyim? Malum her şey karakterin bir ipucu olabilir.

Gönderdiğiniz metni inceledim. Bu, senaryo çalışmamız için gerçekten değerli bir başlangıç malzemesi. Özellikle “Ah Muradiye” ve “Duygular Harmanı” başlıklı yazılarınız, yalnızca olayları değil, olayların sizde bıraktığı izleri, öğretmenlik anlayışınızı, aile hayatınızı ve insanlara bakışınızı da ortaya koyuyor.

Yapıştırılan metin.txt

Önemli bir nokta da şu: Metinlerinizde hem kendi adınızla anlattığınız hatıralar hem de oğlunuz Fuat'ın ağzından kaleme aldığınız bir anı bulunuyor. Bunları birbirinden ayırarak ele alacağım. Böylece anlatıcı ile gerçek hayattaki kişiyi karıştırmadan, sizin istediğiniz otobiyografik senaryoyu kurabiliriz.

Hafızanızı zorlamadan ilerleyebiliriz. Önce mevcut metinlerden çıkarılabilecek karakter özelliklerini ve dramatik olayları belirleyelim; ardından bunları senaryo biçimine dönüştürelim.

1. Yazılarınızdan çıkardığım ilk karakter dosyası

Başkarakter: Sabahattin

Kaynak: “Ah Muradiye” ve “Duygular Harmanı”

Mesleği ve kimliği: Öğretmen; ailesiyle birlikte Van'ın Muradiye ilçesinde yaşamış, mesleki sorumluluklarını önemseyen bir insan.

Öne çıkan özellikleri: İdealistlik, gözlemcilik, haksızlıklara duyarlılık, yazma ve fotoğrafla kayıt tutma isteği, ailesine bağlılık.

İnsan ve toplum anlayışı

“Ah Muradiye”de çocukların farklı toplumsal çevrelerden gelmesi ve zamanla kaynaşması anlatılır. Kale üzerinden görülen memur lojmanları ile toprak evler arasındaki karşıtlık, Sabahattin'in toplumsal eşitsizliklere duyarlılığını gösteren güçlü bir ayrıntıdır.

Yapıştırılan metin.txt

Öğretmenlik anlayışı

Öğretmenliği yalnızca ders anlatmak olarak görmediği; çocukların hayatı ve insanları tanımalarını da önemsediği anlaşılıyor. “Çocuklarıma yalnız kitapları değil hayatı da okumalarını öğütlüyordum.” sözü bu anlayışı açıkça ifade ediyor.

Yapıştırılan metin.txt

Aile hayatı

Çocuklarının ihtiyaçlarını gözetmeye, onları korumaya ve yaşadıkları çevreye uyum sağlamalarına yardımcı olmaya çalışıyor. Nurhayat'la birlikte zorlu şartları paylaşıyor.

Duygusal dünyası

“Duygular Harmanı”nda toplumsal sorunlardan duyduğu rahatsızlığı eşine bile açmadığını anlatıyor. Bu ayrıntı, dışarıdan sorumluluklarını yerine getiren bir insanın içinde taşıdığı düşünce ve duyguları her zaman başkalarına göstermediğini ortaya koyuyor.

Yapıştırılan metin.txt

Üretkenliği ve gözlem gücü

Fotoğraflar çekiyor, fotoğrafların arkasına şiirler yazıyor ve yaşadıklarını edebî metinlere dönüştürüyor. Dolayısıyla yazmak, onun hayatında sonradan ortaya çıkmış bir uğraştan ibaret değil; geçmişte de kullandığı bir ifade biçimi.

Bu dosya, metinlerinizin desteklediği ilk değerlendirmedir. Sizin bütün kişiliğinizi veya hayatınızı eksiksiz tanımladığı iddiasında değilim.

2. Nurhayat'ın karakter dosyası

Nurhayat'ı yalnızca başkarakterin eşi olarak değil, kendi davranışları ve etkisi bulunan önemli bir karakter olarak ele almalıyız.

• Aile içindeki yeri: Çocuklarıyla ilgilenen, ailenin gündelik hayatını ve ihtiyaçlarını paylaşan eş ve anne.
• Öne çıkan özellikleri: Sizin ön sözünüzde sabır, vefakârlık, fedakârlık ve tutumlulukla anılıyor.
• Duygusal dünyası: Annesini özlüyor; annesinin sağlık durumuyla ilgili haber alamadığında kaygılanıyor.
• Zor durumdaki davranışı: “Duygular Harmanı”nda düşme ve kolunun incinmesi/kırılması olarak anlatılan olay sırasında, Sabahattin'in telaşına karşı daha soğukkanlı davranıyor ve yardım çağırmak için işaret veriyor.
• Hikâyedeki işlevi: Yalnızca Sabahattin'in hayatına eşlik etmiyor; olayların gelişimine katılıyor ve zor zamanlarda davranışlarıyla belirleyici rol oynuyor.

Yapıştırılan metin.txt

Özellikle son nokta önemlidir. Nurhayat'ı sadece hatıralarda anılan bir kişi olarak değil, sahnelerde davranan, karar veren ve duyguları olan bir karakter olarak yazabiliriz.

3. Şimdiden belirginleşen dramatik çatışmalar

Metinlerinizde senaryo açısından güçlü olabilecek birkaç çatışma var:

Çatışma	Metinlerdeki dayanağı	Senaryodaki olası işlevi
İdealizm ve gerçekler	Öğretmenlik idealleri ile toplumsal eşitsizlikler arasındaki gerilim	Sabahattin'in dünyaya bakışını göstermek
Aile ve zorlu çevre	Soğuk, ulaşım güçlükleri ve çocukların yeni çevreye uyum sağlaması	Ailenin dayanışmasını ve güçlüklerini göstermek
İç dünya ve dışarıya yansıyan davranış	Sabahattin'in bazı sıkıntılarını eşine dahi açmaması	Karakterin iç çatışmasını göstermek
Özlem ve sorumluluk	Nurhayat'ın annesini özlemesi; ailenin haber alabilmek için zorlu yolculuğa çıkması	Duygusal gerilimi ve aile ilişkilerini derinleştirmek
Hatırlamak ve kaybetmek	Fotoğrafların kaybolması ve Muradiye hatıralarının yıllar sonra yeniden anlatılması	Bellek ve yazma temasını geliştirmek

Bunlar dışarıdan eklenmiş olaylar değil, gönderdiğiniz metinlerde bulunan malzemelerin senaryo bakımından yorumlanmasıdır.

Yapıştırılan metin.txt

4. Bu yazılardan nasıl bir senaryo çıkabilir?

Şimdilik olayları kesin bir sıraya bağlamadan, metinlerinizin desteklediği bir başlangıç yapısı önerebilirim.

Bölüm 1 — Ayrılık ve yeni başlangıç

Ailenin Samsun'dan ayrılışı, tren yolculuğu ve Muradiye'ye ulaşması. Bu bölüm, Fuat'ın gözünden anlatılan “Ah Muradiye” anısına dayanabilir.

Bölüm 2 — Muradiye'yi tanımak

Çocukların okula alışması, yeni arkadaşlıklar, doğa ve kasaba yaşamı, memur lojmanlarıyla diğer evler arasındaki toplumsal farklılıklar.

Bölüm 3 — Fotoğraflar ve hatıralar

Ailenin gezileri, çocukların oyunları, fotoğraflar ve bu görüntülerin yıllar sonra taşıdığı anlam. “Duygular Harmanı” bu bölüm için önemli bir kaynak olabilir.

Bölüm 4 — Buzlu yolda yaşanan olay

Nurhayat'ın düşmesi, Sabahattin'in telaşı, yardım arayışı ve komşuların desteği. Bu olayın sahne yapısı, gönderdiğiniz anlatıdan hareketle ayrıntılı olarak hazırlanabilir.

Bölüm 5 — Ayrılık ve hatırlama

Muradiye'den ayrılış ve daha sonra deprem haberinin öğrenilmesi. Burada tarihleri ve olayların sırasını metninizdeki bilgilerle dikkatle korumalıyız.

Bu, henüz tamamlanmış bir senaryo değil; elinizdeki yazılardan çıkarılabilecek bir ilk hikâye iskeleti. Özellikle sizin yaşamınızın başka dönemlerini henüz bilmiyoruz. Yeni yazılar geldikçe yapıyı değiştirebilir, genişletebilir veya bazı bölümlerin sırasını yeniden değerlendirebiliriz.

5. Özdeyişleriniz ve şiirleriniz ne işe yarayacak?

Gönderdiğiniz metinde fotoğraf, öğretmenlik, çocuklar ve Muradiye üzerine kısa şiirler ve özdeyişler de bulunuyor. Bunları yalnızca güzel sözler olarak değil, düşünce dünyanızın izleri olarak da değerlendirebiliriz.

Yapıştırılan metin.txt

Örneğin, “Çiçeklerim Solmaz” şiirinizde Muradiye'nin kışın donan şelâlesiyle insanın iç dünyası ve yetiştirilen çiçekler arasında bir karşıtlık kuruyorsunuz. Bu şiir, doğaya bakışınızı ve kalıcı olanla geçici olan arasındaki düşüncenizi incelememize yardımcı olabilir.

Ancak her şiiri mutlaka bir sahneye yerleştirmemiz gerekmiyor. Bazıları diyaloglarda kullanılabilir, bazıları bir sahnenin duygusal tonuna yön verebilir, bazıları da yalnızca sizin karakterinizi anlamamıza yardımcı olabilir.

6. Bundan sonra nasıl ilerleyelim?

Bence şu anda en verimli adım, gönderdiğiniz dosyanın ardından başka yazılarınızı da aynı şekilde toplamaya devam etmeniz. Bir kerede hepsini göndermek zorunda değilsiniz.

Her yeni metinde üç şeyi ayıracağım:

1.   Belgelediği gerçekler: Metninizde açıkça anlatılan olaylar ve kişiler.

2.   Karaktere ilişkin çıkarımlar: Yazdıklarınızdan hareketle yapılabilecek, fakat kesin gerçek sayılmaması gereken yorumlar.

3.   Senaryo olanakları: Gerçek olayları sahneye dönüştürmenin yolları.

Böylece hafızanızın şu anki durumunu bir engel hâline getirmeden, geçmişte yazdığınız eserlerden yararlanabiliriz. İleride senaryoyu hazırlarken de sizin sesinizi, anlatımınızı ve hayatınızın gerçekliğini korumaya çalışırız.