Karakter Hedefleri

                                                                        Steven Zaillian

Karakter Hedefleri

Sistemli Özet

1. Ana Fikir

• Hikâyeye karakterin hedefi mutlaka eklenmelidir. Hedefi ya da motivasyonu olmayan karakter yalnızca dolaşır, bir şey yapmak için nedeni olmaz.
• Hedef, hikâyeyi ilerleten motordur. Karakter engelleri aşmak için harekete geçmek zorundadır ve olay örgüsü bu çabadan doğar.
• Hedef ilk bölümde, bir satır ya da birkaç kelimeyle bile olsa belirtilmelidir. Böylece okur karakterle hemen bağ kurar ve ona önem vermek için bir neden bulur.
• Durağan görünen karakterin de bir isteği vardır. Metindeki örnek, kendi içine kapanık kişinin yerine getirilmemiş bir arzuyu düşünmesidir.

2. Hedef Türleri

Tür	Tanım	Örnek
Dışsal (harici)	Dış dünyanın görebildiği, diğer karakterlerin de bildiği hedeftir; çoğu zaman yardım alınabilir.	Kötü hükümdarı yenmek, ruh eşini bulmak
İçsel (dahili)	Yalnızca karakterin bildiği gizli hedeftir.	Gizlice suç planlamak, sevgisiz evlilikten kaçmak, gizli süper kahraman olmak

Güvenilmez anlatıcıda iki hedef birlikte işler: karakterin açıkta görünen dışsal bir hedefi vardır, ama gizli bir niyeti de vardır. Okur bunu başta bilmez.

Söz sanatı bağlantısı: Dışsal ve içsel hedef arasındaki fark, tarizin (ironinin) mantığına benzer. Görünen ile gerçek arasında bir açı vardır. Okur gerçeği bildiğinde de dramatik ironi ortaya çıkar.

3. Engeller ve Başarısızlık

• Karakter hedefine zahmetsiz ulaşırsa hikâye sıkıcı olur.
• Engeller dışsal olabilir (lanet, kale) ya da içsel olabilir (güvensizlik, korku; örneğin aşk romanında ilişkiyi engelleyen özgüven eksikliği).
• Engel mümkün olduğunca zorlaştırılmalıdır. Karakter hedefe neredeyse vardığında, ona beklenmedik son bir engel daha çıkarılmalıdır.
• Hedef ile başarısızlık, karakterin kusurlarıyla ilişkilendirilirse karaktere derinlik kazandırılır.

Örnek: Bir aşk hikâyesinde karakterin hedefi sevilmektir; engeli, reddedilme korkusudur. Karakterin kusuru (kıskançlık, kibir) bu engeli büyütür.

4. Sahne Hedefi ile Hikâye Hedefi

	Hikâye hedefi	Sahne hedefi
Kapsam	Tüm roman boyunca	Her sahne veya bölüm için
Boyut	Büyük, ana amaç	Küçük ya da büyük olabilir
İşlev	Hikâyenin yönünü belirler	Hikâyeyi adım adım ilerletir, okurun ilgisini canlı tutar

Her sahnenin bir amacı olmalıdır; bunu sağlamanın yolu sahneye bir hedef bağlamaktır.

5. Hedef Listesinin Sınıflandırılması (101 Hedef)

Yazar listeyi sıralamadan verir. Okunabilmesi için hedefleri temalarına göre gruplandırdım.

Grup	Örnek hedefler
Adalet ve toplum	Yasayı ya da adaletsizliği değiştirmek, isyana önderlik etmek, statükoya meydan okumak, zenginden alıp yoksula vermek, bir suçluyu yakalamak, cinayeti çözmek
Güç ve statü	En güçlü/zengin olmak, kamu görevine seçilmek, itibar kazanmak, kayıp unvanı ya da mirası geri almak, kendi ülkesini kurmak
Macera ve keşif	Gizli hazineyi bulmak, dünyayı keşfetmek, uzak bir ülkeye gitmek, antik bir eseri kurtarmak, yabancı bir türle temas kurmak
Kurtarma ve koruma	Sevdiğini esaretten kurtarmak, vatanı korumak, çevreyi korumak, dünyayı kurtarmak, başkası için kendini feda etmek
İlişkiler ve aidiyet	Aşık olmak, ayrılmak, ailesini bulmak, ait olacağı yeri bulmak, ilişkiyi onarmak, çocuk sahibi olmak, hasta yakınına bakmak
İntikam ve karanlık amaçlar	İntikam almak, düşmanı yenmek, birini yıkıma sürüklemek, birinin kimliğini çalmak, başkasının ilişkisini bozmak, birini öldürmek
Gelişim ve iç dünya	Korkuları ve şüpheleri aşmak, bağımlılığı yenmek, sosyal kaygıyı yenmek, suçluluğuyla yüzleşmek, kefaret ödemek, güvenmeyi öğrenmek
Yaşam ve kariyer	Yeni iş bulmak, borcu ödemek, taşınmak, yeni dil ya da beceri öğrenmek, sağlıklı yaşamak, işinde tatmin bulmak
Doğaüstü ve fantastik	Laneti kırmak, kehaneti gerçekleştirmek, ölümsüz olmak, doğaüstü varlığa dönüşmek, bir nesneyi büyülemek, tanrıyı yatıştırmak
Yaratıcılık	Dünyayı değiştirecek bir şey icat etmek, ilham perisini bulmak, yaratıcılığını keşfetmek, kitap yazmak

Dikkat çeken nokta: Listedeki hedefler yalnızca "iyi" olanlar değildir. Bir hedef ahlaki olarak karanlık da olabilir (intikam, manipülasyon). Önemli olan hedefin hikâyeyi hareket ettirmesidir.

6. Metnin Üslubu: Söz Sanatları Açısından Bakış

Makale konusu gereği söz sanatlarıyla dolu değildir, ama yazarın dili birkaç sanatı barındırır:

Söz sanatı	Metindeki örnek	Etkisi
Tariz / İroni	"(Bu arada, 'sıkıcı' kelimesi resmi bir edebi terimdir.)"	Okuru güldürüp "engelsiz hikâye sıkıcıdır" fikrini vurgular.
Mübalağa (abartı)	"Hedefler listesi elbette sonsuzdur"	Olasılıkların genişliğini vurgular.
Teşhis (kişileştirme)	Hedeflere "hikâyeyi yönlendiren" bir güç gibi bakılması; "huzursuz kalp"	Soyut kavramları canlı gösterir.
Tezat (karşıtlık)	Dışsal ile içsel hedef; "neredeyse vardıklarında" ile "beklenmedik engel"	Çatışmayı belirginleştirir.
Mizahi parantez	"Bir kitap yazın (öhöm)"	Yazarın kendine göndermesi; sıcak, içten bir ton yaratır.

Başlıktaki "Ölen kimsenin karısıyla ilgili olmayan" ifadesi de bir gönderme (telmih) niteliğindedir. Yazar, hikâyelerde sık kullanılan "kahramanın ölen eşinin intikamı" kalıbına (klişeye) mizahi bir gönderme yapar ve "daha çeşitli hedefler düşünün" der.

7. Akılda Kalacaklar

1.   Hedefsiz karakter, hikâyeyi taşıyamaz.

2.   Hedef erken söylenmeli; kısa olması yeterlidir.

3.   Dışsal hedef görünen amaçtır, içsel hedef gizli amaçtır; ikisinin birlikte kullanılması hikâyeyi katmanlandırır.

4.   Engel zorlaştırılmalı, son anda beklenmedik bir engel eklenmelidir.

5.   Hikâye hedefi büyük resmi, sahne hedefleri adım adım ilerlemeyi sağlar.

6.   Hedefler karakterin kusurlarıyla bağlandığında karakter derinleşir.

Çeviri notu: Listede birkaç madde bozuk çevrilmiş. "Kendilerine veya başkalarına yönelik istismarı durdurmayı bırakın", aslında "istismarı durdurmak"; "işlerinden kovuldular" ise "işten kovulmak" (bir hedef değil, bir durum) anlamındadır.

Claude